ჰაჯობა

ა- ჰაჯობა
ჰაჯობა ისლმის ერთ-ერთი პირობაა. ეს არის ღვთისმსახურების ფორმა, რომლის დროსაც მექაში, კერძოდ ქა’ბაში და მის ირგვლივ ტერიტორიაზე წმ. ადგილების მოლოცვა სრულდება. როგორც ყველა ღვთისმსახურებას, ჰაჯობასაც გააჩნია შესრულებისათვის განკუთვნილი დრო. ეს არის ღვთისმსახურება, რომელიც როგორც სხეულით, ისე ქონებით სრულდება. 
მოსალოცი ადგილებია: ქა’ბა, არაფატი და მიმდებარე ტერიტორია. 
მექას და მედინას გარშემო გარკეულ ტერიტორიას ”ჰარემის ორი ტერიტორია” ეწოდება. მექას ჰარემის ტერიტორია შემდეგ მანძილებს შორის მოქცეული ტერიტორიას მოიცავს: მედინას გზიდან მექასკენ 5.5 კმ, იემენის გზიდან 13 კმ. ტაიფის და არაფატის გზაზე 13 კმ. ჯირანეს გზაზე 16.6 კმ. ჯიდდეს გზაზე 18.5 კმ. 
ცნობილია, რომ მექას ჰარემის ტერიტორია ჯიბრილმა იბრაჰიმ (ა.ს.). ხოლო მუჰამმედ შუამავალმა იგივე საზღვრები განაახლა. 
მექაში, ქა’ბა და ჰარემის მეჩეთი ჰარემის ტერიტორიის ცენტრს წარმოადგენს. მთელს დედამიწაზე ღვთისმსახურებისთვის აგებული პირველი სალოცავი ქა’ბაა. 
ჰაჯობის და უმრესთვის მექაში ჩასული მომლოცველები მიყათად წოდებულ ადგილზე ”იჰრამში” შედიან. ანუ აქედან იწყება იჰრამით გათვალისწინებული აკრძალვები და ვალდებულებები. მაგ. იჰრამის ტერიტორიაზე არ შეიძლება მეუღლესთან თანაცხოვრება, აკრძალულია თმების შეკრეჭა და წვერის გაპარსვა, დაუშვებელია ნადირობა და მწვანე მცენარეების მოგლეჯა. 
ჰაჯობა დიდ ხარჯებთან და ძალისხმევასთან არის დაკავშირებული, ამიტომ დიდი მადლია. 
ყურანში ნაბრძანებია: 
 
უეჭველად, სამყაროსადმი ბარაქად და ჭეშმარიტ გზაზე დასადგინებლად უპირველესი სახლი (სამლოცველო) სწორედ, რომ ბექაში (მექაში), იქნა აღმართული ხალხთათვის.  იქაა ცხადი სასწაულები, სადგომი იბრაჰიმის. და იქ ვინც შევა, დაცულია. ალლაჰი ავალდებულებს ადამიანს, ვისაც ძალა შესწევს, გაემგზავროს და მოინახულოს ეს სახლი. და ვინც უარყო,  უეჭველად, ალლაჰი მდიდარია სამყაროებსა ზედა.” ალი იმრან 3/96-97“
და აკი, თქვა იბრაჰიმმა: ღმერთო ჩემო! ჰქმენ ეს უსაფრთხო მხარედ და მოჰმადლე ნაყოფნი მის ხალხს, ვინც მათგან ირწმუნა ალლაჰი და დღე უკანასკნელი. მან (ალლაჰმა) ბრძანა: „და ვინც უარყო (არ ირწმუნა), მათ ცოტა ხანს ვადროვებ, მერე კი ძალით მივიყვან ცეცხლის სასჯელთან“. და რა საზარელი ფინიშია! „ბაყარა 2/126“ 
და აკი, დავადგინეთ ჩვენ ეს სახლი ხალხის შესაკრებად (მადლის შესაძენად) და უსაფრთხოდ მათთვის: აიღეთ იბრაჰიმის სადგომი სამლოცველოდ! და ჩვენ აღთქმა დავუდეთ იბრაჰიმსა და ისმაილს: განწმინდეთ ჩემი სახლი მათთვის, ვინც გარშემომვლელია, ღვთისმოსავია, რუქუღისა (მუხლის მომყრელია) და სეჯდეს შემსრულებელიაო. „ ბაყარა 2/125“
ისინი იტყვიან: „თუ შენთან ერთად დავადგებით ჭეშმარიტ გზას, მაშინ გაგვაძევებენ ჩვენი მიწებიდან!“ განა არ განვუმტკიცეთ მათ ნაკრძალი ადგილი, სადაც იწევენ ყველანაირ ნაყოფს საკვებად ჩვენგან? არადა, უმრავლესობა მათგან არ უწყის ამას! „ქასსას 28/57“
ნუთუ ვერ ხედავენ, უეჭველად, ჩვენ დავადგინეთ (მექა) უსაფრთხოდ და ნაკრძალად მაშინ, როცა ირგვლივ ხალხს ხოცავენ. ნუთუ სწამთ სიცრუე და უარყოფენ ალლაჰის წყალობას? „ანქებუტ 29/67”
მუჰამმედ შუამავალი (ს.ას.) ბრძანებს: ”ჰაჯობის მაგალითი ჩემგან აიღეთ, როგორც მე ვასრულებ ისე შეასრულეთ!”
”ჰაჯობის და უმრეს შემსრულებლები ღმერთის სტუმრები არიან. თუ მისგან რამეს მოითხოვენ, ღმერთი მათ მოუსმენს. მიტევებას თუ ითხოვენ მიუტევებს!”
ისლამის სწავლულები ერთხმად მიიჩნევენ, რომ ჰაჯობა ადამიანს ცოდვებისგან გაათავისუფლებს, დიდი ცოდვების შემთხვევაში კი მონანიებაა საჭირო. თუმცა სწავლულთა აზრით,  ლოცვის და ზექათის მსგავსი ღვთისმსახურება, რომელიც გამჩენის წინაშე ვალია და ადამიანის წინაშე არსებული ვალი ისევ ვალად რჩება. 
ჰაჯობაზე, ამ მნიშვნელოვანი ღვთისმსახურების შესასრულებლად მსოფლიოს მრავალი ქვეყნიდან, სხვადასხვა ეროვნების, რასის, თუ სქესის ადამიანები ერთად იყრიან თავს. ეცნობიან ერთმანეთს და ცხოვრების მრავალ სფეროში ურთიერთთანამშრომლობისთვის შესანიშნავი შემთხვევით სარგებლობენ. 
 
II- ჰაჯობა, როგორც ფარზი ღვთისმსახურება და მტკიცებულებები
ქა'ბა იბრაჰიმ (ა.ს.) და მისი ვაჟის ისმაილის (ა.ს.) მიერაა აგებული და ჰაჯობის, როგორც ღვთისმსახურების სათავე მათგან იღებს. ქვემოთ მოცემულ აიათებში ჰაჯობის დასაწყისის შესახებაა მოთხრობილი: 
აი, მივუთითეთ იბრაჰიმს ადგილი სახლისა (ქა’ბა): არ გამიხადო არავინ თანამეგობრად და წმინდად შეინახე ჩემი სახლი მათთვის, ვინც გარს შემო უვლის: მდგომელია, თაყვანისმცემელია თუ მუხლმოდრეკილია!
მერე კი დაიცვან თავიანთი წესები, აღასრულონ აღთქმა და შემოუარონ უპირველეს სახლს (ქა’ბას)!” ჰაჯი 22/ 26-29.”
 
III- ჰაჯოჯბის მალე, ან გვიან შესრულება
 
ებუ ჰანიფეს, ებუ იუსუფის, იმამი მალიქის და აჰმედ იბნი ჰანბელის შეხედულების თანახმად ჰაჯობა როდესაც პიროვნებისთვის ფარზი გახდება მაშინვე უნდა შესრულდეს. ანუ, პიროვნება თუ უკვე ჰაჯობისთვის საკმარის პირობებს აკმაყოფილებს და შესაბამისი შესაძლებლობა გააჩნია პირველივე ჰაჯობას უნდა დაესწროს. ჰაჯობის შემდეგი წლებისთვის გადადება ცოდვაა და ასეთი პიროვნების მიერ სასამართლოში მოწმეობა არ მიიღება.  ჰაჯობის დაგვიანების შემთხვევაში, თუ პიროვნებას შემდეგ წლებში შემოსავალი შეუმცირდა და ჰაჯობას ვეღარ ასრულებს და ნასესხები ფულით ჰაჯობას შეასრულებს იმედია, რომ ღვთის წყალობას დაიმსახურებს. 
აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით არსებობს ჰადისები: ”ჰაჯობის შესრულება იჩქარეთ, რადგან არცერთმა თქვენგანმა არ იცის როდის მოკვდება!” 
შაფის და იმამ მუჰამმედის შეხედულებით ჰაჯობის პირველივე წელს შესრულება სავალდებულო არ არის.  თუმცა, ჰაჯობის და უმრეს პირველივე წელს შესრულება სუნნეთია. ამ მეორე შეხედულების თანახმად ჰაჯობის საპატიო მიზეზით, ან უმიზეზოდ გადადება შეიძლება. დასაყრდენი მტკიცებულება ისაა, რომ შუამავალმა, მიუხედავად იმისა, რომ ჰაჯობა ჰიჯრით მეცხრე წელს გახდა ფარზი, შემდეგი წლისთვის გადადო მისი შესრულება და ჰიჯრით მეათე წელს შეასრულა. დაგვიანება მიუღებელი, რომ ყოფილიყო შუამავალი ასე არ მოიქცეოდა. ეს შეხედულება მუსლიმებისათვის ღვთისმსახურების გაიოლების თვალსაზრისით უფრო მიზანშეწონილია. 
 
 
IV - ჰაჯის ფარზობის პირობები
 
პიროვნებას ჰაჯობის შესრულება სავალდებულოდ რომ გაუხდეს, ანუ მისთვის ფარზი გახდეს შემდეგი პირობებია საჭირო:
 
1-მუსლიმობა.   არამუსლიმებს ჰაჯობის შესრულება არ ევალებათ. 
2-ზრდასრულობა და გონებასრულობა.  
3-თავისუფლება. მონას, ტყვეს და პატიმარს ჰაჯობის ვალდებულება არ ეხება.  
4-დრო.  ჰაჯობა წელიწადში ერთხელ, ისლამით გათვალისწინებულ დროს სრულდება. ამის შესახებ აიათებშია მითითებული: 
გეკითხებიან შენ ახალმთვარეთა შესახებ, უპასუხე: ის არის განსაზღვრული ვადები ხალხისთვის და ჰაჯისთვის. ღვთისმოსაობა არ არის ის, რომ სახლებში მათი უკანა მხრიდან შეხვიდეთ. ღვთისმოსაობაა, როცა ღვთისმოშიში ხარ. მაშ, შედით სახლებში მათი კარიდან და გეშინოდეთ ალლაჰის, ეგების იქმნეთ გადარჩენილი!”ბაყარა 2/189,“ 
ჰაჯობა ცნობილ თვეებშია და ვინც ამ დროს აღასრულებს ჰაჯს, არ ეთანაცხოვროს (ქალს), არ იბილწოს, არ იჩხუბოს ჰაჯის დროს; და რასაც კარგს იქმთ, ამას უწყის ალლაჰი: გაიმზადეთ საგზალი, მაგრამ საუკეთესო საგზალი, უეჭველად,  ღვთისმოშიშობაა. ჰეი გონიერნო, გეშინოდეთ ჩემი! „ბაყარა 2/197. ” 
 
წმ. შუამავალმა თავისი ჰაჯობა, მეგობრებთან ერთად ზილჰიჯჯეს თვეში შეასრულა და ბრძანა: ”ჰაჯობის მაგალითი ჩემგან აიღეთ, როგორც მე შევასრულებ, ისე შეასრულეთ!”
 
5- ჰაჯობის შესასრულებლად საკმარისი შესაძლებლობები. ეს შეიძლება დამოკიდებული იყოს, ფიზიკურ და ფინანსურ შესაძლებლობებზე და მგზავრობის უსაფრთხოებაზე. აიათში ნაბრძანებია: 
იქაა ცხადი სასწაულები, სადგომი იბრაჰიმის. და იქ ვინც შევა, დაცულია. ალლაჰი ავალდებულებს ადამიანს, ვისაც ძალა შესწევს, გაემგზავროს და მოინახულოს ეს სახლი. და ვინც უარყო,  უეჭველად, ალლაჰი მდიდარია სამყაროებსა ზედა.” ალი იმრანი 3/97. ” 
თუ პიროვნებას საკმარისი ფინანსური შესაძლებლობა არ გააჩნია და სხვისი მიპატიჟებით მსხვერპლშეწირვის ბაირამის წინა დღემდე ჩავიდა მექაში, იგივე სტატუსს იღებს როგორც მექას მკვიდრი და რადგან ჰაჯობის შესასრულებლად შესაძლებლობა მიეცა ჰაჯობის ფარზს შეასრულებს. იგივე ეხებათ სხვადასხვა მოვალეობის შემსრულებელთ, მაგ. მძღოლებს, მუშებს, ყასბებს და სხვა. 
 
V- ჰაჯობის შესრულების პირობები
 
ა- საერთო პირობები
1-ჯანმრთელობა.
ებუ ჰანიფეს და მალიქის შეხედულების თანახმად ჰაჯობის შესასრულებლად ჯანმრთელობა აუცილებელი პირობაა. ამიტომ დაავადებულ ადამიანს ეს ვალდებულება არ ეხება. გამომდინარე აქედან მათ მაგივრად ნდობით აღჭურვილი პირის გაგზავნაც არ არის საჭირო. 
ებუ იუსუფის, იმამ მუჰამმედის, შაფიის და ჰანბელის სამართალმცოდნეთა შეხედულების თანახმად, პიროვნება, რომელიც მუდმივად ავადმყოფობს და სხვამხრივ ჰაჯობისთვის ყველა პირობა გააჩნია თავის მაგივრად სხვა უნდა გაგზავნოს. თუ ეს სიცოცხლეში ვერ მოახერხა შესაბამისი ანდერძი უნდა დატოვოს. თუ სხვისი გაგზავნის შემდეგ გამოჯანმრთელდა და თავად შეძლებს ჰაჯობის შესრულებას უნდა შეასრულოს. 
2-მგზავრობის უსაფრთხოება 
ჰანეფის და ჰანბელის შეხედულების თანახმად, რომლის მიხედვითაც  შესაბამის გადაწყვეტილებაა მიღებული მგზავრობის უსაფრთხოება ჰაჯობის აუცილებელი პირობაა. საფრთხე შეიძლება იყოს ეპიდემია, ომის საფრთხე,  ყაჩაღების მოსალოდნელი თავდასხმა,  სიკვდილის საფრთხე და სხვა.  
მანდილოსნების მგზავრობის უსაფრთხოებისთვის საჭიროა გვერდით ეხლას ქმარი, ან უახლოესი სისხლით ნათესავი, რომელთანაც ქორწინება ნებისმიერ დროს მიუღებელია.  
3-ჰაჯობის შესრულებისთვის გარე ხელისშემშლელი ფაქტორები. 
დაკავება, ქალაქიდან ან ქვეყნიდან გასვლის აკრძალვა და მსგავსი მიზეზები ჰაჯობის შესრულებას ხელს უშლის. სხვა ყველა პირობა დამაკმაყოფილებელიც, რომ იყოს აღნიშნული მიზეზის გამო პიროვნებას შეუძლია ჰაჯობის შესრულება მომავლისთვის გადადოს. 
ბ- მანდილოსნებისთვის განსაკუთრებული პირობები
მანდილოსნებისთვის დამატებით ორი პირობა კიდევაა, რატა მათ ჰაჯობის შესრულების უფლება ჰქონდეთ. 
1-მანდილოსანს ან ქმარი, ან ახლო ნათესავი უნდა ახლდეს. 
ჰანეფის მიხედვით, როდესაც მანდილოსანი ჰაჯობის შესასრულებლად მიდის და საამისოდ იმ მანძილის გავლა უწევს, რომელიც მას მგზავრის სტატუსს მიანიჭებს ქმრის, ან ახლო ნათესავის გარეშე წასვლის უფლება არ აქვს. ეს პირობა საჭიროა, რათა მანდილოსნებისთვის ჰაჯობის შესრულება ფარზი გახდეს. 
შაფიის მიმდევრები კი თვლიან, რომ მანდილოსანს სხვა სანდო მანდილოსნებთან ერთად ჰაჯობაზე წასვლა და წმინდა ადგილების მოლოცვა შეუძლია. ამ შემთხვევაში, თანამგზავრად მხოლოდ ერთი მანდილოსანი საკმარისი არ არის. 
იბნი აბბასის მიერ გადმოცემულ ჰადისში ნაბრძანებია: ”მანდილოსანი თავის ახლო ნათესავი თანმხლების გარეშე მარტო სხვა კაცთან არ დარჩეს, თუ ახლო ნათესავი არ ახლავს მგზავრად არ წავიდეს!”
 
2-განქორწინების შემდგომი პერიოდი
მანდილოსანმა განქორწინების, ან დაქვრივების შემთხვევაში გარკვეული დრო უნდა მოიცადოს, რათა ჰაჯობის ვალდებულების შესრულების უფლება ჰქონდეს. განქორწინების შემთხვევაში, ეს დრო სამი მენსტრუაციული ციკლის და სისუფთავის პერიოდის გასვლით განისაზღვრება. დაქვრივებული მანდილოსანი კი 4 თვე და 10 დღე ელოდება, ხოლო ორსული - მშობიარობამდე. 
 
გ- სხვა შემთხვევები, რომლებიც ჰაჯობას ხელს უშლიან
 
1-მეურვის ნებართვა
ბავშვი, რომელიც მექაში არ ცხოვრობს და ნაფილე ჰაჯობის, ან უმრეს შესრულებას დააპირებს მშობლებს შეუძლიათ ხელი შეუშალონ. ხოლო თუ ჰაჯობა მისთვის ფარზია მშობლები ხელს ვეღარ შეუშლიან, რადგან ფარზი ჰაჯობისთვის ნებართვის თხოვნა მხოლოდ სუნნეთია, ხოლო ნაფილე ჰაჯობის შესრულების საჭიროება მშობლების ნებართვაზე მაღლა არ დგას. 
2-ქორწინება
ისლამის სწავლულთა უმრავლესობის აზრით, თუ მანდილოსანისთვის ჰაჯობის შესრულება ფარზი გახდა და ყველა პირობას აკმაყოფილებს ქმარს უფლება არ აქვს დაუშალოს. შაფის მიხედვით კი ქმარს უფლება აქვს არ გაუშვას ცოლი არც ფარზი და არც ნაფილე ჰაჯობის შესასრულებლად. ქმრის ნება გასათვალისწინებელია, ხოლო ჰაჯობა მთელი სიცოცხლის მანძილზე, ნებისმიერ წელს შეიძლება შესრულდეს. 
3-მონობა.
პატრონს უფლება აქვს არ გაუშვას მონა ფარზი ან ნაფილე ჰაჯობის შესასრულებლად. თუ მონა, პატრონის ნებართვით იჰრამში შესულია პატრონი მას ჰაჯობის დამთავრებამდე ხელს ვეღარ შეუშლის. 
4-პატიმრობა
უსამართლოდ, ან გაჭირვების გამო ვალში ჩავარდნილი პატიმრის მდგომარეობა ჰაჯობის შესრულებას ხელს უშლის. 
5-ვალში ყოფნა
თუ ვალის გადახდისდრო მოსულია და ვალში მყოფს ვალის გასასტუმრებლად სხვა ფული არ გააჩნია მევალეს შეუძლია ჰაჯობის შესრულებისთვის წინააღმდეგობა გასწიოს. თუ ვალის გადახდის დრო არ არის მოსული მევალე ხელს ვერ შეშლის. 
6-მფლანგველობა
თუ პიროვნებას ფულის უაზროდ ფლანგვა აქვს წესად, მეურვის ნებართვის გარეშე ჰაჯობას ვერ შეასრულებს.
7-ჰაჯობის შეწყვეტა.
ჰაჯობის, ან უმრეს დროს იჰრამში შესული პიროვნება  ავადმყოფობის, მტრის შიშის, პატომრობის მიზეზით  შესაძლოა იძულებული გახდეს  ჰაჯობის პროცესი შეწყვიტოს. ასეთ დროს მომლოცველს შეუძლია პრობლემის მოგვარების სავარაუდო დროს დაელოდოს და თუ იმედი აღარ არის იჰრამიდან გამოვიდეს. თუმცა ასეთ შემთხვევაში მსხვერპლი უნდა შეწიროს. 
 
8-ავადმყოფობა
თუ პიროვნება იჰრამში ყოფნისას ავად გახდა ჰანეფის მიხედვით შეუძლია იჰრამიდან გამოვიდეს. შაფიის, მალიქის და ჰანბელის მიხედვით კი იჰრამში ყოფნის დროს ავად გამხდარ ადამიანს შეუძლოდ ყოფნა რომც გაუგრძელდეს გამოჯანმრთელებამდე იჰრამში უნდა დარჩეს. 
 
 
 
 
 
 
VI- ჰაჯობის სრულყოფილების პირობები
ჰაჯობა რომ შესრულდეს საჭიროა შემდეგი  პირობების შესრულება:
1-მომლოცველი უნდა იყოს მუსლიმი. არამუსლიმებისთვის ჰაჯობა არც ფარზია და შესაბამისად არც შესრულება ევალებათ.
2-განსაკუთრებული ადგილები.  ჰაჯობა მექაში, არაფატსა და ქა’ბას მიმდებარე ტერიტორიაზე სრულდება. 
3-სპეციალური დრო. ჰაჯობის შესრულებისას ყოველ რიტუალს თავის კონკრეტული დრო აქვს მითითებული. 
4-იჰრამი. ეს არის, მომლოცველისათვის გარკვეული აკრძალვების დაწესება, რომელიც ჩვეულებრივ დროს აკრძალული არ არის. ამ დროს მამაკაცის  სამოსელი ორი ნაჭრისაგან შედგება, რომელსაც იჰრამი ეწოდება. 
 
VII- ადგილები, სადაც იჰრამში შესვლაა საჭირო. 
 
ადგილებს, სადაც მომლოცველს იჰრამით გათვლისწინებული სამოსელის ჩაცმა და წესების დაცვა ევალება მიყათი ეწოდება. მომლოცველს უფლება არ აქვს იჰრამის გარეშე აღნიშნული ადგილები მოილოცოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მომლოცველი უნდა დაუბრუნდეს მიყათის ადგილს და მსხვერპლი შესწიროს. 
ჰანეფის მიხედვით, იჰრამში შესვლა მიყათად წოდებულ ადგილებამდეც შეიძლება.  მაგ. მომლოცველს შეუძლია საცხოვრებელი ადგილიდანვე შესაბამისად ჩაიცვას და იჰრამის წესებს დაემორჩილოს. 
დანარჩენი მიმდინარეობების იმამები მიიჩნევენ, რომ იჰრამში შესვლა სპეციალურ ადგილებში მიღწევისას სუნნეთია, ამიტომ უფრო მადლიანია. 
აიათებიდან გამომდინარე მექა და მიმდებარე ტერიტორია ჰარემად, ანუ პატივდებულ ადგილად არის მიჩნეული.  ამ ადგილების საზღვრები ანგელოზმა ჯიბრილმა იბრაჰიმ (ა.ს.) აჩვენა, ხოლო მოგვიანებით შუამავალმა მუჰამმედმა (ს.ა.ს.) ეს საზღვრები განაახლა. ეს საზღვრები ქა’ბადან თანაბარი მანძილით არ არის დაშორებული. 
მექაში მცხოვრებ მორწმუნეთ შეუძლიათ საცხოვრებელ ადგილიდანვე, ან იჰრამის საზღვრებში დაიცვან იჰრამის წესები. 
ზემოთ განმარტებული მიყათის ადგილები შემდეგია:
1-ზულჰულეიფე; -ეს არის მედინადან მექასკენ მომავალ მომლოცველთათვის მიYყათის ადგილი. ამ ადგილამდე მედინადან დაახლოებით 10 კმ-ა, ხოლო მექამდე -450 კმ. ეს არის ყველაზე დიდი მიქათის მანძილი. 
2-ჯუჰფე; - ეს არის თურქეთიდან სირიიდან, ეგვიპტიდან და ევროპიდან მიმავალ მლოცველთათვის მიყათის ადგილი. მექადან დაახლოებით 187 კმ-ა.
3-ზათუ ირყ. - ერაყიდან და სხვა აღმოსავლეთის ქვეყნებიდან მიმავალ მლოცველთათვის მიყათის ადგილი. ეს ადგილი მექადან 94 კმ-ა. 
4-ყერნულ-მენაზილ. - ქუვეითის და ნეჯიდის მხრიდან მიმავალ მლოცველთათვის მიქათის ადგილი. მექადან დაახლოებით 96 კმ-თაა დაშორებული.
5-იელემლემ. - ეს არის მექას სამხრეთით მდებარე ადგილი, რომელიც იემენიდან მიმავალ მლოცველთათვის მიყათის ადგილია. მექადან დაახლოებით 54. კმ-ა. 
 
იჰრამის ადგილების შუამავალის (ს.ა.ს.) მიერაა მითითებული. ამიტომ იჰრამის ტერიტორიაზე შესული ადამიანი იჰრამის წესებს უნდა დაემორჩილოს. ეს ეხება სხვადასხვა მიზნით ჩასულ მგზავრსაც. ეს იქნება ჰაჯობა, უმრე, ვაჭრობა, სამუშაო, მკურნალობა თუ სხვა მსგავსი მიზანი. ყველა მუსლიმი ვალდებულია ამ ადგილებში მიღწევისას, ან მანამდე იჰრამის წესებს დაემორჩილოს. 
ჰაჯობის და უმრესთვის გარედან მოსული მორწმუნე აღნიშნულ ტერიტორიაზე თუ იჰრამის გარეშე შევა, ვალდებულია ან მსხვერპლი შეწიროს, ან უკან დაბრუნდეს და იჰრამში შევიდეს. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ იჰრამში შესვლა გულისხმობს, როგორც შესაბამისი სამოსელით შემოსვას, ისე გარკვეული წესების დაცვას. 
თუ პიროვნებას მექაში ჩასვლის მიზანი არ აქვს და აღნიშნულ საზღვრებს გადაკვეთს იჰრამის წესების დაცვა არ ეხება. იგივე ეხებათ სხვაგან მიმავალ მგზავრებს, რომლებსაც საჰაერო, ან სახმელეთო გზით აღნიშნული ტერიტორიის გადაკვეთა უწევს. თუ ასეთი მგზავრი მოგვიანებით ჰაჯობის, ან უმრეს შესრულებას განიზრახავს სადაც იმყოფება იქიდანვე იჰრამის წესებს დაემორჩილება. ,
 
VIII- იჰრამი
 
იჰრამი ლექსიკონში ჰარამად ცნობას, საკუთარი თავისთვის რაიმის აკრძალვას, წმინდა ადგილებზე შესვლას და მათდამი პატივისცემას ნიშნავს. როგორც ჰაჯობასთან დაკავშირებული ტერმინი, ეს არის პიროვნების მიერ ჰაჯობის, ან უმრეს შესრულების განზრახვით სხვა დროს ჩვეულებრივი ზოგიერთი ქმედებების ჰაჯობის, ან უმრეს პროცესში შეზღუდვა. როგორც ლოცვის აღსრულება იწყება თექბირით, ისე ჰაჯობის დაწყება იჰრამში შესვლით იწყება. ამასთან ერთად, სხვა დროს ჩვეულებრივი ზოგიერთი ქმედება, ჰაჯობის პროცესში ჰარამი ხდება. ასეთებია, ცუდსიტყვაობა და ცუდი საქციელი, ჩვეულებრივი ჩაცმულობა, მეუღლესთან თანაცხოვრება, ნადირობა და აღნიშნულ ტერიტორიაზე მწვანე მცენარეზე ზიანის მიყენება. ამ წესების დარღვევის შემთხვევაში სასჯელის სახით სხვადასხვა ჯარიმაა შესასურლებლი, მაგ. მსხვერპლის შეწირა, მოწყალების გაცემა და სხვა.
ჰანეფის მიხედვით იჰრამი ჰაჯობის არა შიგა ფარზი, არამედ პირობაა. შესაბამისად ჰაჯობის, ან უმრეს განზრახვით ვინც იჰრამში შევა აღნიშნული ღვთისმსახურების შესრულების პროცესი დაწყებული აქვს. 
 
ა- იჰრამის ფარზები
 
ჰანეფის მიხედვით იჰრამისთვის ორი ფარზია შესასრულებელი; განზრახვა და თელბიე, ანუ გარკვეული ლოცვების წარმოთქმა. დანარჩენი სამი მიმდინარეობის მიხედვით მხოლოდ ნიეთი (განზრახვა) საკმარისია. 
1-განზრახვა.
ეს არის გადაწყვეტილების მიღება ჰაჯობის, ან უმრეს შესრულების შესახებ და შესაბამისად რომელიც სრულდება იმ ღვთისმსახურების მითითება. განზრახვის ენით წარმოთქმა მუსთეჰაბია. განზრახვის დაფიქსირება ყველას მშობლიურ ენაზე შეუძლია. 
როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ჰაჯობა და უმრე იჰრამში შესვლით იწყება. მიყათის ადგილას საჭიროა მცირე, ან სრული განბანვა და თუ აკრძალული დრო არ არის ორი მუხლი იჰრამის ლოცვის შესრულება. 
ამის შემდეგ ჰაჯობის, ან უმრესთვის განზრახვა სრულდება.
თუ პიროვნება ჰაჯობის, ან უმრეს შესრულების დროს ჰაჯობას ასრულებს, თუ უმრეს არ დააფიქსირებს ჰანეფის მიხედვით იჰრამი მიღებულია. ასეთ დროს ტავაფის დაწყებამდე მითითება საკმარისი, რომ აღნიშნული ღვთისმსახურება ჰაჯობაა თუ უმრე. 
შაფიის მიხედვით ჰაჯობის და უმრეს რიტუალების დაწყებისას მსგავსი გაურკვევლობა უნდა აღმოიფხვრას და კონკრეტული ნიეთი იქნას მითითებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში რიტუალი შესრულებულად არ ჩაითვლება, რადგან ღვთისმსახურება განზრახვის შესაბამისად სრულდება. 
ებუ ჰანიფეს და ებუ იუსუფის თანახმად ფარზი (სავალდებულო) ჰაჯობის შესრულებამდე თუ პიროვნება ნაჰილე ჰაჯობის შესრულებას გადაწყვეტს მისი განზრახვის შესაბამისად ღვთისმსახურება ნაფილედ ჩაეთვლება. იმამი მუჰამმედის და შაფიის აზრით კი ასეთ შემთხვევაში შესრულებული ჰაჯობა ფარზად ითვლება, რადგან ეს მდგომარეობა შედარებულია რამადანის თვის მარხვასთან. რამადანის თვის მარხვის დროს ნაფილე მარხვის განზრახვაც რომ დაფიქსირდეს ღვთისმსახურება მაინც ფარზად ითვლება. 
 
2-თელბიე
ეს არის ჰაჯობის, ან უმრეს ღვთისმსახურების დაწყების პროცესში წარმოსათქმელი გარკვეული ვედრება. თელბიე ლოცვის დასაწყის თექბირს ჰგავს. ცნობილია, რომ შუამავალს (ს.ა.ს.) თელბიე ორი მუხლი იჰრამის ლოცვის შესრულების შემდეგ წარმოუთქვამს. 
لبيك اللهم لبيك لبيك لا شريك لك لبيك ان الحمد والنعمة لك والملك لا شريك لك 
“ლებბეიქე ალლაჰუმმე ლებბეიქ, ლაა შერიიქე ლექე, ინნელ ჰემდე ვენ ნი’მეთე ლექე ველ მულქე ლაა შერიიქე ლექე„
როგორც განზრახვის, ისე თელბიეს წარმოთქმა მშობლიურ ენაზე მისაღებია. 
თელბიე, იჰრამში შესვლისას მინიმუმ ერთხელ მაინც უნდა წარმოითქვას. 
ჰანეფის მიხედვით, პიროვნება შესაბამის დროს და ადგილზე განზრახვის და თელბიეს წარმოთქმისას იჰრამში შესულად ითვლება. ამის შემდეგ, გზებზე, თანამგზავრებთან შეხვედრისას, გამთენიისას და ლოცვის აღსრულების შემდეგ თელბიეს მრავლად შესრულება და ზოგჯერ ხმამაღლა წარმოთქმა მუსთეჰაბია. მანდილოსნები თელბიეს შედარებით ხმადაბლა წარმოთქვამენ. 
 
ბ- ჰარემის ტერიტორიაზე იჰრამის გარეშე შესვლის შედეგები
ჰანეფის და მალიქის მიხედვით იჰრამის ტერიტორიაზე რა მიზნითაც არ უნდა შედიოდეს პიროვნება აუცილებელია იჰრამში შევიდეს, რადგან იჰრამი ამ წმინდა ადგილისადმი პატივისცემის გამოხატვის მიზნით ვაჯიბია. ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა არ აქვს რა მიზნით შედის პიროვნება ჰარემის ტერიტორიაზე. 
თუ პიროვნება ჩვეულებრივი ტანსაცმლით იჰრამის ტერიტორიაზე შევიდა და ერთი დღის, ან-ღამის განმავლობაში დარჩა ვალდებულია მსხვერპლი შესწიროს, ან დაბრუნდეს და იჰრამის წესების შესაბამისად ჩაიცვას. 
შაფიის მიხედვით კი იჰრამის ტერიტორიაზე შესულ პიროვნებას თუ ჰაჯობის, ან უმრეს შესრულების განზრახვა არ აქვს იჰრამის წესების დაცვა მისთვის არა ვაჯიბი, არამედ მუსთეჰაბია. 
გ- იჰრამით გათვალისწინებული აკრძალვები
იჰრამში შესულ პიროვნებას, იჰრამიდან გამოსვლამდე გარკვეული აკრძალვები აქვს დაწესებული. ესენია: 
1- სხეულთან დაკავშირებული აკრძალვები.
ა) თმის წვერის და ულვაშების შეჭრა.
ბ) სხეულის სხვა ნაწილებზე არსებული ბანალის მოჭრა ან მოწყვეტა. 
გ) ფრჩხილების მოჭრა.
დ) პარფიუმერიის გამოყენება, თმების ან წვერის შეღებვა და სურნელოვანი საპონის ან სუნამოს გამოყენება.
2-ჩასაცმელთან დაკავშირებული აკრძალვები.
ტანსაცმელთან დაკავშირებუი აკრძალვები მხოლოდ მამაკაცებს შეეხებათ. მადილოსნები კი ჩვევლებრივი ტანსაცმლით არიან შემოსილი მხოლოდ სახე უჩანთ.
ა) შეკერილი ტანსაცმლის და შიგნითა ტანსაცმლის ჩაცმა.
პალტოს მხრებზე მოსხმა ქამრის შემოხვევა ჩანთის მხარზე გადაკიდება და ღია ფეხსაცმლის ან ჩუსტების ჩაცმა იჰრამის აკრძალულებში არ შედის. 
აკრძალული ტანსაცმლის ჩაცმა ერთი დღის ან ერთი ღამის განმავლობაში ჯარიმის სახით მსხვერპლის შეწირვას ითვალისწინებს თუ აკრძალული ტანსაცმელი ამაზე ნაკლები ხნით იქნა გამოყენებული მსხვერპლის შეწირვა მოწყალებად გადაიქცევა.
შაფიის და ჰამბელის მიხედვით თუ პიროვნება იძულებულია აკრძალული ტანსაცმელი ჩაიცვას ჯარიმა არ ეხება.
ბ) თავის და სახის დაფარვა.  თავზე ქუდის ან მსგავსის დახურვა აკრძალულია.
მანდილოსნები იჰრამში შესვლისას თავის და სახის გარდა მთელს სხეულს შეკერილი ტანსაცმლით იფარავენ. მანდილოსნის სახე, ისევე როგორც მამაკაცის თავი არ უნდა იყოს დაფარული. 
გ) ხელთათმანის წინდის ან ისეთი ფეხსაცმლის ჩაცმა რომელიც კოჭებს დაფარავს.
3 - სქესობრივ საკითხებთან დაკავშირებული აკრძალვები 
ა) თანაცხოვრება და მის წინა პირობად მიღებული კოცნა ან მსგავსი ქცევა. 
ყურანში ნაბრძანებია:
 
ჰაჯობა ცნობილ თვეებშია და ვინც ამ დროს აღასრულებს ჰაჯს, არ ეთანაცხოვროს (ქალს), არ იბილწოს, არ იჩხუბოს ჰაჯის დროს; და რასაც კარგს იქმთ, ამას უწყის ალლაჰი: გაიმზადეთ საგზალი, მაგრამ საუკეთესო საგზალი, უეჭველად,  ღვთისმოშიშობაა. ჰეი გონიერნო, გეშინოდეთ ჩემი!”ბაყარა 2/197”
წმინდა შუამავალი ბრძანებდა: ”ვინც ჰაჯობას შეასრულებს, ჰაჯობის შესრულების პროცესში თანაცხოვრებიდან თავს შეიკავებს და ცოდვას არ ჩაიდენს ისეთივე უცოდველი გახდება როგორც ახალშობილი”
ჰანეფის მიხედვით იჰრამში ყოფნისას დანიშნვა ან დაქორწინება მიღებულია თუმცა სწავლულთა უმრავლესობა ამას მიუღებლად მიიჩნევენ.
ჰაჯობის შესრულების მიზნით იჰრამში შესული პიროვნება არაფათში ვაყფეს რიტუალის შესრულებამდე თუ სქესობრივ კავშირს დაამყარებს ჰაჯობა, როგორც ღვთის მსახურება წყდება და მომავალ წელს უნდა ანაზღავროს გარდა ამისა ჯარიმის სახით ერთი მსხვერპლი უნდა შეწიროს. ხვევნა კოცნა და სხვა ქმედებები რომლებიც პიროვნებას სქესოიბრივი კავშირისკენ უბიძგებენ ჯარიმის სახით მსხვერპლის შეწირვას საჭიროებას.
ბ) ისეთი სიტყვების თქმას რომლებიც აღგზნებას იწვევენ.
4.- ნადირობის აკრძალვა 
ჰარემის ტერიტორიაზე ან მის გარეთ ნებისმიერი ცხოველის მოკვლა, მონადირეზე ჩვენება და ნადირობაში დახმარება ან ცხოველებზე ზიანის მიყენება აკრძალულია. ეს ეხებათ მხოლოდ გარეულ ცხოველებს ზღვის ცხოველების დაჭერა, აგრეთვე ქათმის, ცხვრის და ძროხის მსგავსი შინაური ცხოველების დაკვლა აკრძალული არ არის.
5.- ჰარემის ტერიტორიასთან დაკავშირებული აკრძალვები.
ქალაქ მექაში და მიმდებარე ტერიტორიაზე ჰარემად წოდებულ ადგილებში ნადირობა, მცენარეების მოჭრა ან ბალახის მოწყვეტა აკრძალულია. მნიშვნელობა არ აქვს პიროვნება იჰრამს ატარებს თუ არა ამ აკრძალვაში მუსლიბეისათვის გარემოსადმი მზრუნველობის შესწავლება ჩანს 
6-ღვთისადმი ურჩობა და ადამიანებისადმი ცუდად მოპყრობა.
 
დ) იჰრამის დროს ნებადართული ქცევები.
იჰრამში მყოფ პიროვნებისთვის ზემოთ მითითებული ქცევების გარდა დარჩენილი სხვა ქცევები როგორებიცაა დაბანა, უსუნო საპონის გამოყენება, იჰრამის სამოსელის გარეცხვა, კბილების გამოხეხვა, მოტეხილი ფრჩხილის და შემაწუხებელი ბეწვის მოწყვეტა, ჭრილობის შეხვევა, იარაღს ტარება, სამაჯურის და საათის ტარება, ქამრის გამოყენება, ღამით ადიალის ან საბნის დახურვა, სიცივისგან დასაცავად კოსტუმის ან პალტოს მხრებზე მოსხმა, ქოლგის ტარება, ჩრდილში დაჯდომა, თევზის და მსგავსი ზღვის ცხოველების მონადირება, გველის, მორიელის, თაგვის, ბუზის მსგავსი ცხოველების რომლებიც ნადირად არ ითვლებიან და მგლის ვეფხვის მტაცებელი ცხოველების მოკვლა ნებადართულია.
IX ჰაჯობის სახეები 
ჰაჯი შეიძლება იყოს ფარძი, ვაჯიბი ან სუნეთი. ყოველი მუსლიმი რომელიც ჰაჯობისთვის საკმარის პირობებს აკმაყოფილებს ვალდებულია სიცოცხლეში ერთხელ მექაში უნდა ჩავიდეს და წმინდა ადგილები მოილოცოს. მისთვის ეს ფარძია. თუ პიროვნებას ჰაჯობის შესრულება არ ევალება და ღმერთის წინასე ჰაჯობის შესრულების პირობას დადებს, შეპირებულის შესრლება მისთვს ვაჯიბია. გარდა ამისა, როგორც ყველა ნაფილე ღვთის მსახურებაშია შეწყვეტილი ჰაჯობის ანაზღავრება ვაჯიბია. თუ პიროვნებას აღნიშნული ღვთის მსახურება როგორც ფარძი შესრულებული აქვს სხვა დროს ხელმეორედ შესრულება და აგრეთვე ზრდასრულებას მიუღწეველი ბავშვის შესრულებული ჰაჯობა ნაფილედ ითვლება. 
სამივე კატეგორიის ჰაჯობა შესრულების მიხედვით სამ ნაწილად იყოფა: იფრადი, თემეთთუ, ყირანი.
ა- იფრადი
იფრადი არის ჰაჯობა რომელიც უმრეს გარეშე სრულდება ჰაჯისთვის განკუთვნილ თვეებში მხოლოდ ჰაჯობის შესრულებას იფრადი ეწოდება. იფრადის დროს ჰაჯობისთვის საჭირო მადლიერების მსხვერპლის შეწირვა აუცილებელი არარის თუმცა მსურველებს შეუძლიათ მსხვერპლი შეწირონ. იფრადის დროს ჰაჯობამდე უმრეს შესრულება მიუღებელია. იჰრამში შესვლისას განზრახვა მხოლოდ ჰაჯობისთვის სრულდება და იჰრამის დასრულება ბაირამის პირველ დღეს წვერის გაპარსვამდე არ შეიძლება. 
ყურანში ჰაჯობის შესახებ ღმერთი ბრძანებს: 
”სურა ალ იმრან 3/97”
ეს აეთი უპირველესად იფრათს გულისხმობს
ბ- თემეთთუ
ჰაჯობის თვეში ჯერ უმრეს განზრახვით იჰრამში შესვლას და მისი დასრულების შემდეგ ხელმეორედ იჰრამში შესვლით ჰაჯობის შესრულებას თემეთთუ ეწოდება.  ამ შემთხვევაში უმრე და ჰაჯი სხვადასხვა იჰრამით სრულდება. 
ჰაჯობა რომ თემეთთუდ ჩაითვალოს საჭიროა უმრე და ჰაჯობა ერთ და იგივე ჰაჯობის სეზონში შესრულდეს. ჰაჯობის სეზონის დაწყებამდე უმრეს, ხოლო ჰაჯობის სეზონის მოსვლის შემდეგ ჰაჯობის შესრულება თემეთთუდ არ ჩაითვლება. ასევე არ იქნება თემეთთუ თუ ერთ წელს ჰაჯობის სეზონის დროს უმრე შესრულდა, ხოლო მეორე წელს - ჰაჯობა. 
სხვადასხვა ქვეყნიდან მოსული მლოცველები უმეტესად თემეთთუ ჰაჯობას ასრულებენ. რადგან ერთდროულად ორივეს შესრულების შესაძლებლობა ეძლევათ მომლოცველებმა მადლიერების მსხვერპლი უნდა შესწირონ. ვისაც მსხვერპლის შეწირვა არ შეუძლიათ ბაირამამდე სამი დღე ხოლო შინ დაბრუნების შემდეგ შვიდი დღე უნდა იმარხულონ. 
ყურანში ნაბრძანებია:
აღასრულეთ ჰაჯი და უმრა ალლაჰისთვის. თუ რამე გაბრკოლებთ, მაშინ შესაწირი პირუტყვი გაგზავნეთ, რაც გეადვილებათ. და არ გადაიპარსოთ თავი, სანამ შესაწირი თავის ადგილას არ ჩავა. თუ რომელიმე თქვენგანი ავადაა, ან რაიმე სენმა თავი გადააპარსვინა, გამოსასყიდია მარხვა, მოწყალების გაღება ან შესაწირი. მაგრამ როცა უსაფრთხოდ ხართ, მაშინ ვინც აღასრულებს უმრას ჰაჯთან ერთად, მან შეწიროს პირუტყვი, რაც ეადვილება; თუ ეს არ მოეპოვება, იმარხულოს სამი დღე ჰაჯობის დროს და შვიდი, როცა დაბრუნდება. ეს არის სრული ათი. ეს იმათთვის, ვისი ოჯახიც მესჯიდი ჰარამთან სიახლოვეს არ სახლობს. და გეშინოდეთ ალლაჰის, იცოდეთ, რომ ალლაჰის სასჯელი მკაცრია.”ბაყარა 2/196”
 
გ) ყირანი
ყირანად წოდებული ჰაჯობის დროს, ჰაჯობის სეზონში უმრეც და ჰაჯობაც ერთი იჰრამის ქვეშ სრულდება. ასეთ შემთხვევაში მომლოცველი ორივე ღვთისმსახურების ერთ დროულად შესრულების შესაბამის განზრახვას წარმოთქვავს და იჰრამში შედის. 
თემეთთუ და ყირანი ჰაჯობის დროს მომლოცველის მიერ მადლიერების მსხვერპლის შეწირვა ვაჯიბია. იფრადის დროს კი მსგავსი ვალდებულება არ არსებობს. მომლოცველი თუ მოისურვებს იმ შემთხვევაში შეწირავს მსხვერპლს. როგორც თემეთთუს შემთხვევაში იყო ყირანის დროსაც, თუ მომლოცველს მსხვერპლის შეწირვა არ შეუძლია იგივე განაწილებით ჯამში ათი დღე უნდა იმარხულოს.
მექაში და ჰარემის ტერიტორიაზე მცხოვრებ მორწმუნეთა მიერ თემეთთუს და ყირანის შესრულება მიღებული არ არის, ისინი მხოლოდ იფრადს ასულებენ და შესაბამისად მსხვერპლასც არ სწირავენ. 
 
 
 
 
 
 
 
ხ - ჰაჯობის ფარძები
როგორც ყველა ღვთისმსახურებას ჰაჯობასაც გაჩნია თავისი ფარზი, ვაჯიბი და სუნნეთი. ჰანეფის მიხედვით ჰაჯობას სამი ფარზი გაჩნია. ესენია: იჰრამი, ვაყფე (არაფატის მთაზე დგომა) და ტავაფი. ამ სამი ფარზის თანმიმდევრობით შესრულების შემთხვევაში ჰაჯობა შესრულებულად ითვლება. ამ ფარზებიდან რომელიმეს უგულელყოფა ჰაჯობას შლის.
ჩვენ ზემოთ იჰრამი განვმარტეთ ამიტომ ახლა შევეცდებით ორ ფარზი განვმარტოთ. 
ა- არაფატზე დგომა(ვაყფე):
არაფატი მექას სამხრეთ-დასავლეთით ჰარემის საზღვრებს გარეთ, მექადან დაახლოებით 25 კილომეტრში მდებარეობს. ბაირამის წინა დღეს მზის ზენითში ყოფნის შემდეგ ბაირამის პირველი დღის გამთენიის დრომდე არაფატზე გარკვეული დროით დგომა ჰაჯობის ერთერთი ფარზია ამ საკითხთან დაკავშირებით ისლამის სწავლულთა შორის აზრთა სრული თანხვედრაა. 
1) არაფატზე დგომის პირობები 
აღნიშნული ფარზი რომ შესრულდეს საჭიროა მომლოცველი იყოს იჰრამის ქვეშ და აგრეთვე გათვალისწინებული იქნას საჭირო დრო და ადგილი.
ა) არაფატზე დგომის ადგილი. დღეს, არაფატზე დგომის ადგილი შემოსაზღვრულია და ამ საზღვრებს შიგნით ნებისმიერ ადგილას შეიძლება აღნიშნული რიტუალის შესრულება.
ბ) არაფატზე დგომის დრო -ზილჰიჯჯეს მეცხრე, ანუ ბაირამის წინა დღის შუა დღის შემდეგ ბაირამის პირველი დღის გამთენიომდე დროის მონაკვეთი. ამ საკითხთან დაკავშირებით მიმდინარეობებს (მეზჰები) შორის აზრთა შორის სრული თანხვედრაა. მხოლოდ ჰანბელის მიხედვით დგომის დრო იწყება არა შუადღიდან, არამედ დილიდან.
არაფატზე დგომის როგორც რიტუალის შესრულებისთვის განზრახვა აუცილებელი არ არის.  დროის ამ მონაკვეთში მორწმუნის იქ ყოფნა ან თუნდაც გავლა საკმარისია. 
ჰანეფის, მალიქიის და ჰანბელის მიხედვით მზის ჩასვლამდე არაფატზე დგომა ვაჯიბია, რადგან წმინდა შუამავალი ამგვარად მოქცეულა. ის კი ბრძანებს, ჰაჯობის მაგალითი ჩემგან აიღეთო. წინაღმდეგ შემთხვევაში მლოცველს მსხვერპლის შეწირვა ევალება. ასეთ შემთხვევაში შაფი’ის მიმდევრებს მსხვერპლის შეწირვა არ ევალებათ, რადგან მათი შეხედულების თანახმად არაფატზე მზის ჩასვლამდე დგომა სუნნეთია. 
ისლამის სწავლულთა შეხედულებით არაფატზე დგომისას განბანვა, ქა’ბასკენ შეტრიალება და განზრახვა აუცილებელი არ არის. 
2) არაფატზე დგომის სუნნეთები.
ა) ზილჰიჯჯეს მერვე დღის ღამე მორწმუნემ მინაში უნდა გაატაროს და მეორე დღეს მზის ამოსვლის შემდეგ არაფატისკენ გაუდგეს გზას. 
ბ) ბაირამის წინა დღეს შუა დღემდე მორწმუნე არაფატში უნდა იყოს და თუ შესაძლებელია სრულად განიბანოს.
გ) შუადღის შემდეგ შუადღის ლოცვამდე ნამირეს მეჩეთში ხუტბა უნდა იქნას წაკითხული. 
დ) შუადღის და სამხრობის ლოცვების ერთად ლოცვა.
ე) არაფატზე დგომისას განბანილი და ქა’ბასკენ მიტრიალებული დგომა.
ვ) თუ შესაძლებელია ჯებელურ რაჰმეს გორასთან ახლოს ყოფნა.
ზ)ბაირამის წინა დღით მარხვისაგან თავის შეკავება.
თ) დღის განმავლობაში თელბიეს და ლოცვა ვედრების ხშირად წარმოთქმა. საკუთარი თავის, მშობლების, შვილების და ყველა მუსლიმისთვის შევედრება. 
ებუ ჰანიფეს შეხედულების თანახმად ამ დღეს შუადღისა და სამხრობის ლოცვების გაერთიანებას ორი პირობა სჭირდება. ა) ბაირამის წინა დღეს იჰრამში შესული არაფატზე ყოფნა. ბ) ნემირეს მეჩეთში ხალხმრავალ ჯემა’ეთთან ლოცვა. წინაღმდეგ შემთხვევაში ყოველი ლოცვა თავის დროს უნდა შესრულდეს.
დანარჩენი სამი მიმდინარეობის, ები უსუფის და იმამ მუჰამედის აზრით ბაირამის წინა დღეს იჰრამში მყოფ მომლოცველკებს არაფატში შუადღის და სამხრობის ლოცვების გაერთიანებით Aაღვლენა შეუძლიათ. მნიშვნელობა არ აქვს ნემირეს მეჩეთში იქნებიან კარვებში თუ სხვაგან. 
შუადღის და სამხრობის ლოცვის გაერთიანება შემდეგნაირად ხდება: Aშუადღის ლოცვის ეზნის შემდეგ შუადღის ლოცვის წინა სუნნეთი სრულდება. შემდეგ ყამეთი და შუადღის ლოცვის ფარზი. შემდეგ ხელახლა ყამეთი და სამხრობის ლოცვის ფარზი სრულდება. 
 
ბ- ტავაფი 
ტავაფი რაიმის გარშემო სიარული, ტრიალია. თუმცა როგორც რელიგიური ტერმინი ქა’ბას ირგვლივ შვიდჯერ შემოვლაა. ტავაფი ჰაჯობის ფარზია. ყურანში ნაბრძანებია: 
 
მერე კი დაიცვან თავიანთი წესები, აღასრულონ აღთქმა და შემოუარონ უპირველეს სახლს (ქა’ბას)!”სურა ჰაჯი 22/29”
 
 
ტავაფი ერთგვარი ლოცვაა
როგორც ყველა ღვთისმსახურება ტავაფს განზრახვა სჭირდება. განზრახვის გულში გავლება საკმარისია ცალკე ენით წარმოთქმა კი მუსთეჰაბი. 
ტავაფის დაწყების დრო მნიშვნელოვანია, ხოლო დამთავრების დრო მითითებული არ არის სიცოცხლის ბოლომდე ნებისმიერ დროს შეიძლება მისი დამთავრება თუმცა ბაირამის დღეების შემდეგისთვის გადადება მსხვერპლის შეწირვას ითვალისწინებს. 
ჰანეფის და მალიქის მიხედვით ტავაფი ბაირამის პირველ დღეს გამთენიისას იწყება. ხოლო შაფის და ჰანბელიის მიმდევრები მიიჩნევენ, რომ ტავაფი ბაირამის წინა დღით შუა ღამისას იწყება. ებუ ჰანიფეს მიხედვით ტავაფის დასრულება ბაირამის მესამე დღეს მზის ჩასვლამდე შეიძლება, მალიქის მიხედვით კი, ტავაფის ზილჰჯჯეს ბოლომდე დასრულება ვაჯიბია. თუ საპატიო მიზეზი არ არსებობს ამაზე მეტი დაგვიანება მსხვერპლის შეწირვას განაპირობებს. ები უსუფის, იმამი მუჰამმედის, შაფიის და ჰამბელის მიხედვით ტავაფის ბაირამის პირველ სამ დღეში სესრულება ვაჯიბი კი არა სუნნეთია. საპატიო მიზეზის გარეშე ამაზე მეტი დაგვიანება მექრუჰია მაგრამ ჯარიმას არ ითვალისწინებს.
ტავაფის ბაირამის დღესვე შესრულება უფრო მეტი მადლია. 
ჰანეფის მიხედვით ტავაფის შესრულებისას ნახევარზე მეტი ანუ 4 წრე მნიშვნელოვანია დანარჩენი სამი რომც ვერ შესრულდეს ტავაფი მიღებულია. თუმცა თუ ტავაფი ფარზი ან ვაჯიბია დარჩენილი წრეების შესრულება ვაჯიბია. შეუსრულებლობის შემთხვევაში ყოველი წრე სასჯელს ითვალისწინებს. დანარჩენი სამი მიმდინარეობის მიხედვით ტავაფის შვიდივე წრე ფარზია და რომელიმეს დაკლების შემთხვევაში ტავაფი მიუღებელია.
ტავაფის შესრულებისას მლოცველების წინ გავლა მიღებულია.
ტავაფის შესრულებისას რაიმის ჭამა მექრუჰია, ხოლო წყლის სმა მიღებულია.
 
გ- ტავაფის მადლი
ყურანის მიხედვით, ჰაჯობაზე და უმრეზე ჩასული მომლოცველები ვალდებულბი არიან ქა’ბას გარშემოუარონ ანუ ტავაფი შეასრულონ. გარდა ამისა წმინდა შუამავალი ბრძანებდა, რომ ტავაფი ერთგვარი ლოცვაა (ნამაზია). თუმცა ტავაფის დროს ლაპარაკი შეიძლება. 
მექას გარეთ მცხოვრებთათვის ნაფილე ტავაფი ლოცვაზე უფრო მეტად მადლიანია და ნებისმიერ დროს შეიძლება ტავაფის შესრულება, ხოლო მექელებისთვის მექაში ლოცვის აღსრულება ნაფილე ტავაფზე უფრო მეტი მადლიანია. 
ჯუბეირ იბნ მუთიმის გადმოცემით წმინდა შუამავალი ბრძანებდა. ”ამ სახლის ტავაფის მსურველს და იქ დღე ღამის ნებისმიერ დროს ლოცვის აღმვლენის მსურველს ხელი არ შეუშალოთ.”
 
 
 
 
 
XI - ჰაჯის ვაჯიბები
 
ჰანეფის მიხედვით ჰაჯის შესრულებას ხუთი ძირითადი ვაჯიბი გააჩნია. სე'ი, მუზდელიფეზე დგომა, ეშმაკის ჩაქოლვა, წვერის ან თმების შეკრეჭა და გამოსამშვიდობებელი ტავაფი. ამათ გარდა არსებობს ათი ვაჯიბი რომლებიც ჰაჯის პირობებს ან ფარზს აგვირგვინებს.
1) სე’ი
სე'ი ლექსიკონში ჩქარა სიარულს, სირბილს, მომდომებას ნიშნავს. როგორც ჰაჯის და უმრესთან დაკავშირებული ტერმინი ეს არის ქა’ბას აღმოსავლეთით მდებარე საფას და მერვეს გორაკებს შორის მიმოსვლა. ეს მისვლა მიმოსვლა საფას გორაკებიდან უნდა იქნას დაწყებული.  ოთხი მისვლით და სამი მოსვლით სე’ი შესრულებულად ითვლება. ამ გორაკებს შორის მანძილი დაახლოებით 350 მეტრია.
სე'ი მხოლოდ და მხოლოდ ჰაჯის შესრულების დროს არის ვაჯიბი. ამიტომ ჰაჯის ან უმრეს შემსრულებელი ტავაფის შემდეგ სე’ის შესრულების განზრახვით საფას გორაკზე უნდა ავიდეს, საიდანაც ქა’ბა გამოჩნდება. მომლოცველი ქა’ბასკენ ტრიალდება ხელებს მაღლა წევს და წარმოთქვამს ლოცვებს. შემდეგ კი წავა მერვეს გორაკისკენ. იქაც იმ სიმაღლემდე ავა საიდანაც ქა’ბა ჩანს იქაც ხელებს ზემო აღაპყრობს და შეევედრება. იგივენაირად მეორდება შვიდივე მიმოსვლის დროს.
ყურანში ნაბრძანებია:
უეჭველად, საფა და მერვე ალლაჰის დადგენილი ნიშანთაგანია; და ვინც ჰაჯობა აღასრულოს ამ სახლში, ან უმრა შეასრულოს, ცოდვად არ ჩაეთვლება თუ გარს შემოუვლის ორივეს; და ვინც თავისი სურვილით სიკეთეს იქმს, ალლაჰი, უეჭველად, მადლიერია, ყოვლისშემძლეა!”ბაყარა 2/158”
 
სე’ი იჰრამში შესვლის შემდეგ უნდა შესრულდეს, რადგან იჰრამში შესვლამდე ჰაჯის და უმრეს არცერთი რიტუალი არ სრულდება. 
სე'ი არ არის დამოუკიდებელი ღვთისმსახურება ის ტავაფზეა დამოკიდებული.
ჰანეფის მიხედვით სე’ი შვიდჯერ გადაადგილებიდან ოთხი ფარზია, ხოლო დარჩენილი სამი ვაჯიბი. სხვა მიმდინარეობის მიხედვით შვიდივე ფარზია. 
სე'ის შესრულების რიტუალი საფას გორაკიდან უნდა იქნეს დაწყებული და მერვეს გორაკზე დამთავრებული ყოველი მიმოსვლისას მათ შორის მანძილი მთლიანად უნდა იქნას გავლილი. 
 
2) მუზდელიფეზე დგომა 
მუზდელიფე არაფატსა და მინას შორის ერთ-ერთი ადგილის სახელია. მომლოცველის მიერ ბაირამის პირველ დღეს, გამთენიისას მზის ამოსვლამდე მუზდელიფში ერთი წამითაც ყოფნა ვაჯიბი, ხოლო ღამის იქ გატარება - სუნნეთი. 
ყურანში ნაბრძანებია:
ცოდვა არ გექნებათ, თუ ეძიებთ სარგებელს თქვენი ღმერთისგან. და როცა დაიძვრებით არაფატიდან, ახსენეთ ალლაჰი მეშღერი ჰარამთან (მუზდელიფეს უკანასქნელი მთა - ქუზაჰის მთასთან). და გაიხსენეთ იგი, როგორ დაგადგინა ჭეშმარიტ გზას, თუმცა კი ადრე გზასამცდარნი იყავით თქვენ.”ბაყარა 2/198”
 
აღნიშნული რიტუალის დრო ჰანეფის მიხედვით ბაირამის პირველ დღეს გამთენიიდან მზის ამოსვლამდეა. მალიქის მიხედვით ბაირამის წინა საღამოს მზის ჩასვლიდან დილით მზის ამოსვლამდეა. ხოლო შაფის და ჰანბელის მიხედვით შუაღამიდან გამთენიომდე.
აღნიშნულ ღვთისმსახურებას არ სჭირდება არც განზრახვა და არც ცოდნა. მომლოცველის მიერ ნებსით თუ უნებლიედ იქ ყოფნა საკმარისია.
ღამის მუზდელიფეში გატარება, დილის ლოცვის ადრიანად შესრულება, შემდეგ მზის ამოსვლამდე ლოცვა ვედრების წარმოთქმა, ხოლო მზის ამოსვლამდე მინასკენ გამგზავრება ყველა მიმდინარეობის მიხედვით სუნნეთია. 
მუზდელიფეში ყოფნის საპატიო მიზეზით უგულბელყოფა სასჯელს არ ითვალისწინებს, რადგან წმინდა შუამავალს სუსტი და შეუძლო ადამიანებისათვის ამ რიტუალის შეუსრულებლობის ნებართვა მიუცია. აღნიშნული რიტუალის უმიზეზოდ გამოტოვება მსხვერპლის შეწირვას ითვალისწინებს. 
 
3) მინაში ეშმაკის ჩაქოლვა.
ბაირამის დღეებში სატანის ჩაქოლვის რიტუალის შესრულება ვაჯიბია. ქვების სროლის რიტუალი იბრაჰიმ (ა.ს.) მეუღლის ჰაჯერის და შვილის ისმაილის მიერ სატანისთვის ქვების სროლასთან სიმბოლურ კავშირშია. მაშინ სატანა ცდილობდა ისმაილის შეცდენას, მსხვერპლად შეწირვის მიმართ წინააღმდეგობის გაწევას. 
მომლოცველმა ქვები საკუთარი ხელით და ცალცალკე უნდა ისროლოს. ვისაც ამის ძალა არ შესწევს შეუძლია ქვები ნდობით აღჭურვილ პირს ასროლინოს. ვისაც ლოცვის ფეხზე დგომით შესრულება შეუძლია, აღნიშნული რიტუალის დროს ქვების სროლას სხვას ვერ დავალებს. ისეთ ავადმყოფებს და მოხუცებს რომლებსაც სიარული არ შეუძლიათ ან კიდე ორსულ ქალბატონებს რომლებსაც ნაყოფის დაზიანების ეშინიათ შეუძლიათ ქვები სხვას ასროლიოს.
ქვის სროლის რიტუალის დრო ბაირამის პირველი დღის გამთენიიდან ბაირამის მეოთხე დღის მზის ჩასვლამდე გრძელდება. 
ბაირამის პირველ დღეს აქაბეში მომლოცველმა შვიდი ქვა უნდა ისროლოს. ჰანეფის მიხედვით აღნიშნული რიტუალის შესრულების დრო გამთენიიდან მეორე დღის გამთენიამდე. დროის ამ მონაკვეთში მზის ამოსვლიდან შუადღის ლოცვის დრომდე ქვების სროლის რიტუალის შესრულება სუნნეთია, შუადღიდან მზის ჩასვლამდე - მუბაჰი, ხოლო დილას მზის ამოსვლამდე ან საღამოს მზის ჩასვლის შემდეგ აღნიშნული რიტუალის შესრულება მექრუჰია. საპატიო მიზეზის მქონეს მზის ამოსვლამდე ან ღამეშიც შეუძლიათ ქვების სროლის რიტუალი შეასრულოს. გარდა ამისა ღამის საათებში ქვების სროლის რიტუალის მიზანშეუწოვნობის მიზეზი სიბნელე და აქიდან გამომდინარე რიტუალის შესრულების სიძნელე იყო. თუმცა დღეისათვის ხელოვნური განათების გამო აღნიშნული სიძნელე აღარ არსებობს. ამოტომ მოხუცებს და მანდილოსნებს რომელებსაც დღისით აღნიშნული რიტუალის შესრულება გარკვეული მიზეზების გამო უძნელდებათ, შეუძლიათ ეს რიტული ღამის საათებში შეასრულონ. 
ბაირამის მეორე და მესამე დღეს მომლოცველმა სამივე ადგილზე შვიდ-შვიდი ქვა უნდა ისროლოს. ამ ორი დღისთვის ქვის სროლის დრო შუადღიდან მეორე დღის გამთენიამდეა. ამ ორივე დღეს შუადღემდე ქვის სროლა მიუღებელია. 
ბაირამის მეოთხე დღეს ებუ იუსუფის, იმამი მუჰამმედის და სხვა სამი მიმდინარეობის იმამების შეხედულებების თანახმად მეოთხე დღეს სატანის ჩაქოლვის რიტუალის დრო წინა ორი დღის მსგავსია. ებუ ჰანიფეს აზრით კი მეოთხე დღეს სატანის ჩაქოლვის რიტუალის დრო დილიდანვე იწყება. თუმცა მზის ამოსვლამდე ქვების სროლა მექრუჰია. 
მეოთხე დღეს მექადან გამგზავრების მსურველებს შეუძლიათ ქვის სროლის რიტუალი აღარ შეასრულონ.
ბაირამის პირველ დღეს მომლოცველმა სულ შვიდი ქვა უნდა ისროლოს დანარჩენ დღეებში კი 63 (თითოეულ დღეს კი 21). თუ ბოლო დღეს ქვის სროლის რიტუალი არ შეასრულა ეს რიცხვი კი 49 შემცირდება. ყოველი ქვის სროლისას მორწმუნემ უნდ წარმოთქვას შემდეგი სიტყვები: ”ბისმილლაჰი ალლაჰუ ექბერ”. თუ ქვა შესაბამის ადგილამდე არ მიაღწევს ან გადასცდება მის მაგივრად სხვა ქვა უნდა იქნას ნასროლი. 
ქვების სროლის დღეებში აღნიშნული რიტუალის შესრულება ვაჯიბია. გამოტოვების შემთხვევაში მეოთხე დღეს მზის ჩასვლის შემდეგ მიუღებელია. 
ებუ ჰანიფეს და იმამ მაალიქის მიხედვით, თუ ქვების სროლის რიტუალი თავის დროზე არ შესრულდა, მაგრამ რიტუალის დროის გასვლამდე ანაზღავრებული იქნა. ჯარიმას მაინც ითვალისწინებს. ებუ იუსუფის და იმამი მუჰამმედის აზრით კი ასეთ შემთხვევაში ჯარიმა საჭირო არ არის. 
შვიდი ქვიდან მთლიანი ან უმეტესობა თუ არ იქნა ნასროლი მლოცველმა ჯარიმის სახით მსხვერპლი უნდა შესწიროს. თუ მლოცველმა შვიდი ქვიდან ერთი, ორი ან სამი არ ისროლა ყოველი გაუსროლელი ქვისთვის მოწყალება უნდა გასცეს.
ქვის სროლის პროცესი ბაირამის მეოთხე დღეს მზის ჩასვლისას მთავრდეა. 
   
 
4) წვერის გაპარსვა ან თმების შეკრეჭვა.
ჰაჯის და უმრეს დასრულების შემდეგ თმების გადაპარსვა ან დამოკლება იჰრამიდან გამოსვლის სიმბოლოა. თუ ეს ქმედება არ იქნა შესრულებული იჰრამიდან გამოსვლა მიუღებელია. იფრად ჰაჯის შემსრულებელი მინაში, ბაირამის პირველ დღეს შვიდი ქვის სროლის შემდეგ, ხოლო თემეთუ და ქირან ჰაჯის შემსრულებლები შვიდი ქვის სროლისა და შემდეგ მადლიერების მსხვერპლის შეწირვის შემდეგ მექას ჰარემში ბაირამის პირველი სამი დღიდან რომელიმე დღეს თმების ერთ მეოთხედს იჭრიან. ამ რიტუალის შესრულება ვაჯიბია. მთლიანი თმის მოპარსვა ან დამოკლება კი სუნნეთია.  
შააფის მიხედვით ამ ვაჯიბის შესასრულებლად სამი ღერი თმის მოჭრა შესაძლებელია. მალიქი და ჰანბელი მიიჩნევდნენ რომ მთლიანი თმის მოპარსვა ან დამოკლება ვაჯიბია. 
წმინდა შუამავალს თავისი ჰაჯის შესრულების დროს, ბაირამის პირველ დღეს მინაში შვიდი ქვა უსროლია, შემდეგ მსხვერპლი შეუწირავს, მოპარსვის რიტუალის შემდეგ იმავე დღეს მექაში ტავაფი შეუსრულებია და ისევ მინაში დაბრუნებულა.
ებუ ჰანიფეს მიხედვით ჩამოთვლილთაგან პირველი სამის თანმიმდევრობით შესრულება ვაჯიბია. წინაღმდეგ შემთხვევაში ჯარიმის სახით მსხვერპლის შეწირვა საჭიროა. ებუ იუსუფის, იმამი მუჰამმედის და დანარჩენი სამი მიმდინარეობის მიხედვით კი თანმიმდევრობის დაცვა სუნნეთია, თანმიმდევრობის დაუცველობა მექრუჰია თუმცა ჯარიმის სახით მსხვერპლის შეწირვას არ ითვალისწინებს. 
ებუ ჰურაირას მიერ გადმოცემული ჰადისის თანახმად თმების მოპარსვა უფრო მადლიანია ვიდრე დამოკლება.
ყურანში ნაბრძანებია:
ვფიცავ, ჭეშმარიტ ჰყო ალლაჰმა თავისი შუამავალის სიზმარი. უთუოდ, შეხვალ თქვენ მესჯიდი ჰარამში, თუკი ინებებს ალლაჰი, უშიშრად და მშვიდობით. თავ გადაპარსულნი და გაკრეჭილნი. მაგრამ უწყოდა იმას, რაც არ იცოდით თქვენ. და მოგმადლათ, ამის გარდა (უწინ) ახლო გამარჯვება.”ფეთიჰ 48/27”
 
5) გამოსამშვიდობებელი ტავაფი
ჰარემის ტეროტორიის გარეთ მცხოვრები მომლოცველები მექადამ გამგზავრებამდე ვალდებულნი არიან ტავაფი შეასრულონ. მათთვის ეს ვაჯიბია. 
ხალიფა ომარის გადმოცემით მომლოცველები ვალდებულნი არიან მექადან გამგზავრებამდე ტავაფი შეასრულონ. ამ რიტუალს მხოლოდ ის ქალბატონები არ ასრულებენ ვისაც მენსტრუაციის პერიოდი აქვთ.
 
 
6) იჰრამის მიყათად წოდებული ადგილებიდან დაწყება
ჰარემის ტერიტორიის გარეთ მცხოვრები ადამიანები ვალდებულნი არიან მიყათად წოდებული ადგილები იჰრამის წესების დაცვით გაიარონ.  აღნიშნულ საზღვრებს ვინც იჰრამის გარეშე გასცდება ვალდებულია უკან დაბრუნდეს და იჰრამის წესებს დაექვემდებაროს. წინაღმდეგ შემთხვევაში ვალდებულია მსხვერპლი შეწიროს.
ჰადისში მითითებულია ხუთი ადგილი, რომლებიც მიყათად არის წოდებული. ესენია: მედინელებისთვის ზულ-ჰულეიფე, შამელებისთვის ჯუჰფე, ნეჯიდელებისთვის ყარნულ მენაზილი და იემენელებისთვი იელემნელი. სხვა ქვეყნებიდან  მოსული მომლოცველებისისთვის მიყათად ის ადგილი ჩაითვლება ჩამოთვლილთაგან რომლის გადაკვეთა მათ მოუწევთ. მიყათის საზღვრებს შიგნით მცხოვრებლებს კი შეუძლიათ საცხოვრებელი ადგილიდანვე იჰრამში შევიდნენ. შესაბამისად მექელები მექაშივე შედიან იჰრამში. 
 
 
7) იჰრამის მიხედვით აკრძალული ქმედებებისკენ თავის შეკავება.
ჰაჯის და უმრეს შემსრულებელი იჰრამში შესვლისთანავე ვალდებულია იჰრამით გათვალისწინებულ წესებს დაემორჩილოს. წინაღმდეგ შემთხვევაში მსხვერპლის შეწირვით, მოწყალების გაცემით ან მარხვით დაჯარიმდება.
8) არაფატზე შუადღიდან მზის ჩასვლამდე დგომა.
9) ტავაფის ბაირამის პირველ ან მეორე დღეს შესრულება.
10) ტავაფის შესრულებისას საჭიროა მცირე განბანვა და სხეულის დასაფარი ადგილების დაფარვა.
11) ტავაფის შესრულებისას მომლოცველი ქა’ბადან მარჯვნივ უნდა იმყოფებოდეს და ისე შემოუარის ქა’ბას.
12) მომლოცველმა ტავაფის შესრულება ჰაჯერულ ესვედიდან ან მის გასწვრივ რომელიმე ადგილიდან უნდა დაიწყოს.
13) ტავაფის შესრულებისას მომლოცველმა ჰათიმსაც უნდა შემოუაროს.
14) ტავაფის დროს ოთხჯერ გარშემოვლა ფარზია ხოლო მისი შვიდამდე შესრულება ვაჯიბია.
15) ყოველი გარშემოვლის შემდეგ ორი მუხლის ლოცვა.
ტავაფის შესრულებისას ყოველი გარსემოვლის შემდეგ ორი მუხლი ლოცვის შესრულება ვაჯიბია. თუ აკრძალული დრო არ ემთხვევა ლოცვა ყოველი გარშემოვლის დასრულებისთანევე უნდა შესრულდეს. ეს მუსთეჰაბია. თუმცა ლოცვა მოგვიანებითაც რომ შესრულდეს მიღებულია, რადგან ის როგორც ვითირის ლოცვა დამოუკიდებელი ვაჯიბია.
ლოცვის გარეშე ზედიზედ გარშემოვლა მექრუჰია. 
როგორც იჰრმის ლოცვის დროს აღნიშნული ლოცვის შესრულების დროს პირველ მუხლზე სურა ქაფირუნის, ხოლო მეორე მუხლზე იჰლასის სურას წაკითხვა მუსთეჰაბია. 
ჰანეფის მიხედვით მზის ამოსვლისას, მზის ზენითში ყოფნისას, მზის ჩასვლისას, დილის ლოცვის ფარზის და სამხრობის ნამაზის ფარზის შესრულების შემდეგ ტავაფის ლოცვის შესრულება მიუღებელია. ის მოგვიანებით უნდა შესრულდეს. 
ჰაჯის ვაჯიბებიდან რომელიმეს გამოტოვების შემთხვევაში ჰაჯი როგორც ღვთისმსახურება მაინც მიღებულია. თუმცა ჯარიმის სახით მსხვერპლის შეწირვაა საჭირო. შეწირული მსხვერპლის ხორცი მექაში ღარიბებს უნდა დაურიგდეს.ამასთანავე, გამოტოვებული ვაჯიბის ხელახლა შესრულების შემთხვევაში ჯარიმა უქმდება.
 
XII - ჰაჯის სუნეთები.
1) იჰრამში შესვლისას, სისუფთავის მიზნით დიდი და მცირე განბანვის შესრულება.
ცნობილია, რომ წმინდა შუამავალმა ჰაჯობის დროს ზულ-ჰულეიფეში იჰრამში შესვლისას მთელი სხეული დაიბანა. რადგანაც ამ განბანვის მიზანი სისუფთავეა, ჰაჯის ან უმრესთვის იჰრამში შემსვლელ იმ ქალბატონებსაც შეუძლიათ განბანვა, რომლებსაც მენსტრუაციის, ან მშობიარბის შემდგომი სისხლდენის პერიოდი აქვთ. იბნი აბბასის მიერ გადმოცემიული ჰადისის თანახმად აღნიშნულ პერიოდში მყოფ მანდილოსნებს შეუძლიათ განიბანონ, იჰრამში შევიდნენ და ჰაჯის ყველა რიტუალი შეასრულონ, გარდა ტავაფისა (ქა’ბას გარშემოვლა).
 
2) ორი მუხლი იჰრამის ლოცვის აღსრულება.
ჰადისის მიხედვით, წმინდა შუამავალმა ზულ-ჰულეიფეში ჯერ ორი მუხლი ილოცა და შემდეგ იჰრამში შევიდა. აღნიშნული ლოცვის პირველ მუხლზე სურა ქაფირუნის, ხოლო მეორე მუხლზე სურა იჰლასის წაკითხვა სუნნეთია. 
ჰანეფის მიხედვით თუ იჰრამის ლოცვა, რომელიმე ფარზ ლოცვას დაემთხვა ფარზი ლოცვის შესრულება საკმარისია.
 
3) იჰრამისთვის თეთრი ფერის ახალი შემოსახვევის და მხრებზე მოსასხამის შემოხვევა.
მამაკაცების მიერ მთელი ტანსაცმლის გახდა და ზევით და ქვევით ორი ნაჭრის შემოხვევა სუნნეთია.  ეს მატერია თეთრი, ახალი ან გარეცხილი რომ იყოს მუსთეჰაბია.
მამაკაცები ქუდის ან რაიმე თავსაფრის გარეშე და ფეხშიშველა უნდა იყვნენ. თუმცა შეუძლიათ ჩუსტები ჩაიცვათ. 
რაც შეეხებათ მანდილოსნებს ტანსაცმელს და თავსაფარს არ იხდიან მხოლოდ სახეს ღიად იტოვებენ და თელბიეს წარმოთქმისას ხმას არ უმაღლებენ.
 
4) იჰრამში შესვლამდე ვარდის წყლის მსგავსი სურნელების ბკურება.
ჰადისით ცნობილია, რომ წმინდა შუამავალი იჰრამში შესვლამდე სასიამოვნო სურენლების ნელსაცხებელს ისვამდა. გამომდინარე აქედან სურნელება მომლოცველს იჰრამში შესვლის შემდეგაც რომ გაჰყვეს ცოდვა არ არის მაგრამ იჰრამში ყოფნის დროს სუნამოს გამოყენება უფრო მეტიც სურნელოვანი საპონის გამოყენებაც მიუღებელია. 
 
5) იჰრამში შესვლის შემდეგ ყოველი გამთენიისას, ყოველი ლოცვის შესრულების დროს, ყოველ აღმართზე ასვლისას და ჩასვლისას, ადამიანების ყოველ ჯგუფთან შეხვედრისას საშუალო ხმით სამჯერ თელბიეს წარმოთქმა.
მიყათად წოდებულ ადგილზე, იჰრამში შესვლის განზრახვით პირველი თელბიეს წარმოთქმისთანავე იჰრამის პროცესი დაწყებულად ითვლება. ამის შემდეგ ზემოთ ჩამოთვლილი შემთხვევების დროს თელბიეს წარმოთქმა სუნნეთია. თელბიეს წარმოთქმისას მომლოცველმა დროდარო ხმას უნდა აუწიოს. 
მალიქის მიმდინარეობის გარდა უმრავლესობის მიხედვით თელბიეს წარმოთქმა ბაირამის პირველ დღეს აქაბეში პირველი ქვის სროლისთანავე უნდა შეწყდეს. 
 
6) თელბიეს შემდეგ წმინდა შუამავალის ბევრჯერ ხსენება და სალათუ სალამის წარმოთქმა.
7) სალათუ სალამის შემდეგ გამჩენის წინაშე ლოცვა ვედრების წაკითხვა.
8) მექაში შესვლის წინ განბანვა და დღისით შესვლა. ქა'ბას დანახვისას ლოცვა ვედრების წაკითხვა.
9) ყუდუმის ტავაფის შესრულება. 
10) რემელი
ტავაფის შესრულებისას მამაკაცების მიერ მოკლე ნაბიჯებით სირბილი. მანდილოსნები რემელს არ ასრულებენ. გამოსამშვიდობებელი ტავაფის დროს რემელი არ სრულდება. 
11) იზდიბა. რემლის შესრულების დროს მამაკაცების მიერ ზედა მოსასხამის ისეთნაირად შემოხვევა, რომ მარჯვენა მხარი და მკლავი შიშველი იყოს.
12) ჰერველე. მამაკაცების მიერ საფას და მერვეს გორაკებს მიმოსვლის რიტუალის შესრულებისას ორ მწვანე ბოძს შორის სირბილით გავლა. 
13) ჰაჯის პროცესში ბევრი ნაფილე ტავაფის შესრულება.
14) ზილჰიჯჯეს მთვარის მეშვიდე დღეს შუა დღის ლოცვის შემდეგ ჰუტბას წაკითხვა მექაში და ჰაჯის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება. 
15) ზილჰიჯჯეს მთვარის მერვე დღეს მზის ამოსვლის შემდეგ მინაში წასვლა და ღამის იქ გატარება.
16) ზილჰიჯჯეს მთვარის მეცხრე დღეს მინადან არაფატზე ასვალ.
17) არაფატზე, ჰაჯის წინამძღოლის მიერ შუადღის შემდეგ ორი ხუტბას წაჯითხვა და ამის შემდეგ შუადღის და სამხრობის ლოცვების ერთად აღვლენა.
18) ბაირამის პირველ დღეს ხუტბას წაკითხვა, რომლის დროსაც შესასრულებელი ღვთისმასხურების შესახებ ინფორმაცია ხალხს მიეწოდება. 
19) არაფატზე და მუზდელიფეში აღსრულებული ლოცვის დროს საკუთარი თავის, მშობლების და სხვა მორწმუნეთათვის ვედრების აღვლენა. 
20) მზის ჩასვლის შემდეგ არაფAAAატიდან ნელ-ნელა ჩამოსვლა და მუზდელიფეში მიღწევისას ყუზაჰის გორაკის მახლობლად დაბინავება.
21) ბაირამის ღამეს მუზდელიფეში დარჩენა, ბაირამის დილას მინაში წასვლა და ბაირამის დღეების იქ გატარება.
22) მინაში ქვების სროლის რიტუალის შესრულებისას მინა მომლოცველის მარჯვნი ხოლო მექა მარცხვნივ უნდა იყოს. პირველ და საშვალო ჯემრეს მომლოცველმა ფეხზე დგომით უნდა ესროლოს ქვები, ხოლო მესამე დიდ, აქაბეს  ჯემრეს მორწმუნემ ამხედრებულ მდგომარეობაში უნდა ესროლოს ქვები. დღეისათვის აქაბეს ჯემრეც ფეხზე მდგარი ესვრიან ქვებს.
23) ქვების სროლის რიტუალის პირვლ დღეს მზის ამოსვლიდან შუადღემდე, ხოლო დანარჩენ დღეებში შუადღიდან მზის ჩასვლამდე შესრულება. 
24) თუ მომლოცველს მინადან მექაში წასვლა ეჩქარება ბაირამის მესამე დღეს მზის ჩასვლამდე მინადან წასვლა.
25) მინადან მექასკენ მიმავალი მლოცველის მიერ მუჰასაფში ცოტახნით გაჩერება.
26) მექაში გამოსამშვიდობებელი ტავაფის შესრულების და ტავაფის ლოცვის  შემდეგ ქააბაზე შეხედვა და ფეხზე მდგომი ზემზემის წყლის ბლომად სმა, თან სხეულზე დასხმა. 
27) ჰაჯერულ ესვედის და ქა’ბას კარებს შორის მდებარე მულთეზემზე მკერდთ და სახით შეხება. 
28) ქა’ბას გადასაფარებელზე შეხება და ლოცვა ვედრების წარმოთქმა. ხოლო თუ ქა’ბაში შესვლა შესაძლებელია ორი მუხლი ლოცვის შესრულება.
29) მედინაში წასვლა და წმინადა შუამავალის საფლავის მონახულება. 
ჰაჯის სუნეთებს ვინც გამოტოვებს მართალია მადლის მნიშვნელოვან ნაწილს დაკარგავს მაგრამ ჯარიმის სახით მსხვერპლის სეწირვა არ ევალება.
 
 
 
 
 
 
 
XIV- იჰრამით გათვალისწინებული წესების დარღვევით გამოწვეული სასჯელი.
 
ჰაჯის და უმრეს შესრულების პროცესში ვაჯიბი რიტუალებიდან რომელიმეს გამოტოვების შემთხვევაში ჯარიმის სახით მსხვერპლის შეწირვაა საჭირო.  თუ ჰაჯობა საპატიო მიზეზის გამო იქნა გამოტოვებული, ან ხელახლა თავის წესით და რიგით შესრულდა ჯარიმა უქმდება. Hანეფი მეზჰების თანახმად, ყირანი ჰაჯის შესრულებისას იჰრამით გათვალისწინებული აკრძალვებიდან რომელიმეს უგულებელყოფის შემთხვევაში ჯარიმა ორმაგდება, რადგან ირღვევა როგორც ჰაჯის ასევე უმრეს წესები.  ისეთი აკრძალვის უგულებელყოფა, რომელიც ხოლოდ ჰაჯს ან მხოლოდ უმრეს შეეხება, შესაბამისად ერთ ჯარიმას განაპირობებს. დანარჩენი სამი მიმდინარეობის მიხედვით იჰრამით გათვალისწინებული აკრძალულებიდან რომელიმეს უგულებელყოფის შემთხვევაში მხოლოდ ერთი ჯარიმა საკმარის. 
 
ა- იჰრამით გათვალისწინებული აკრძალულებიდან რომელიმეს გამოტოვების შემთხვევაში შესასრულებელი ჯარიმა და გამოსასყიდი. 
ჰაჯის შესრულებისას ზოგიერთი აკრძალულის გაუთვალისწინებლობა ჰაჯის, როგორც ღვთისმსახურების გაუქმებას განაპირობებს. ხოლო ზოგიერთი დანაშაული თავისი სიმძიმის მიხედვით მსხვერპლის შეწირვას ან მოწყალების გაღებას საჭიროებს.
1)დანაშაულები რომლებიც ჰაჯის ან უმრეს ხელახლად შესრულებას განაპირობებს.
ა) ჰაჯის შესრულების მიზნით იჰრამში მყოფი პიროვნება არაფატზე დგომის რიტუალის შესრულებამდე თუ სქესობრივ კავშირს დაამყარებს ჰაჯი უქმდება. ამ საკითხთან დაკავშირებით მიმდინარეობებს შორის სრული აზრთა თანხვედრაა. ასეთ შემთხვევაში პიროვნება ვალდებულია თხა ან ცხვარი მსხვერპლად შეწიროს, იჰრამიდან გამოვიდეს და შეწყვეტილი ჰაჯი შემდგომ წლებში ანააზღავროს.
ჰაჯის შესრულებისას არაფატზე ყოფნის შემდეგ, სანამ გაპარსვის და იჰრამიდან გამოსცლის რიტუალი არ არის შესრულებული სქესობრივი კავშირის დამყარება ჰაჯობას არ აუქმებს მაგრამ ჯარიმის სახით ძროხა ან აქლემი უნდა იქნას შეწირული. ჰანეფის გარდა სხვა მიმდინარეობების მიხედვით ჰაჯი, როგორც ღვთისმსახურება ამ შემთხვევაშიც უქმდება.
ბ) უმრესთვის იჰრამში შესვლის შემდეგ უმრეს ტავაფის დროს მინიმუმ ოთხი შატის (გარშემოვლის) შესრულებამდე სქესობრივი კავშირის დამყარება უმრეს შლის. მომლოცველმა მოშლილი უმრე მაინც უნდა დაასრულოს და იჰრამიდან გამოსვლის შემდეგ წვრილფეხა მსხვერპლი შეწიროს. ბუნებრივია შეწყვეტილ უმრეს ხელახლა იჰრამი და ანაზღაურება სჭირდება. 
 
2)დანაშაული, რომელიც აქლემის, ან ძროხის მსხვერპლად შეწირვას განაპირობებს. 
ა- არაფატზე ყოფნის შემდეგ, იჰრამიდან გამოსვლამდე სქესობრივი კავშირის დამყარება.
ბ-ქა’ბას ტავაფის ჯუნუბ (სქესობრივი კავშირის შემდეგი მდგომარეობა სრულ განბანვამდე) მდგომარეობაში შესრულება. სწავლულთა უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ იგივე ეხებათ მანდილოსნებს, რომლებიც აღნიშნულ რიტუალს მენსტრუაციის, ან მელოგინეობის (მშობიარობის შემდგომი სისხლდენის პერიოდი) დროს შეასრულებენ.  სწავლულთა უმცირესობის აზრით კი, ასეთ შემთხვევაში მანდილოსნებს ჯარიმა არ ეკუთვნით, რადგან მენსტრუაცია და ორსულობის შემდგომი სისხლდენა მათ ნება-სურვილზე არ არის დამოკიდებული. 
თუ მორწმუნე ტავაფს განბანილ მდგომარეობაში ხელახლა შეასრულებს ჯარიმა უქმდება. 
 
3-დანაშაული, რომლის ჩადენის შემთხვევაში ცხვრის, ან თხის შეწირვაა საჭირო. 
ამგვარი დანაშაული თავის მხრივ ორ ნაწილად იყოფა. 
ა- ჰაჯის და უმრეს ვაჯიბებთან დაკავშირებული გადაცდომები.
1-მიყათად წოდებული ადგილის იჰრამის გარეშე გავლა. უმრეს და ქუდუმის ტავაფის მსგავსი რიტუალების შესრულებამდე უკან დაბრუნების და იჰრამში შესვლის შემთხვევაში ჯარიმა უქმდება. 
2-სე’ის (საფას და მერვეს გორაკებს შორის 7 -ჯერ მიმოსვლა) მთლიანად, ან მინიმუმ 4 -ჯერ გადაადგილების გამოტოვება, ან საპატიო მიზეზის გარეშე ქვეითად სიარულისგან თავის არიდება. 
3-მუზდელიფეში ყოფნის რიტუალისგან საპატიო მიზეზის გარეშე  თავის არიდება. 
4-სატანის ჩაქოლვის რიტუალის შეუსრულებლობა, ან ერთ დღეში სავალდებულო ქვების გასროლის რაოდენობის ნახევარზე მეტის უგულებელყოფა. ამ შემთხვევაში თუ ქვების ნახევარზე მეტი გასროლილია, დარჩენილი ყოველი ქვისთვის თითო მოწყალება უნდა გაიცეს. 
5-ზიარეთის, ან უმრეს ტავაფის შესრულებისას ბოლო სამი, ან მხოლოდ ერთი წრის გამოტოვება. 
6-მექას გარედან მოსული მომლოცველების მიერ გამოსამშვიდობებელი ტავაფის მთლიანად, ან მინიმუმ ოთხი წრის შეუსრულებლობა. 
7-ნებისმიერი ტავაფის შესრულებისას სხეულის დასაფარი ადგილების დაფარვის გარეშე შესრულება. 
8-ბაირამის წინა დღეს არაფატიდან მზის ჩასვლამდე წასვლა. 
9-ებუ ჰანიფეს მიხედვით რიტუალების შესრულების თანმიმდევრობის დაცუცველობაც იგივე ჯარიმას ითვალისწინებს. თუმცა ებუ იუსუფი, იმამი მუჰამმედი და სხვა მიმდინარეობების იმამები მიიჩნევდნენ, რომ ეს სუნნეთია და მისი გაუთვალისწინებლობის შემთხვევაში ჯარიმა სავალდებულო არ არის. 
 
 
ბ- იჰრამის აკრძალულებთან დაკავშირებული დანაშაულები.
 
1-მამაკაცების მიერ მთელი დღის, ან ღამის განმავლობაში ტანსაცმლისა და შიგნითა საცვლების ჩაცმა, ან სახისა და თავის დაფარვა.  ერთი დღისა და ღამეზე ნაკლები დროით ჩაცმა მხოლოდ მოწყალების გაცემას ითვალისწინებს. 
შაფი’ის და ჰანბელის მიხედვით ტანსაცმლის ჩაცმის შემტხვევაში გარკვეული დროის გასვლა აუცილებელი არაა. მომლოცველმა ტანსაცმლის ჩაცმისთანავე ჯარიმა უნდა გადაიხადოს. მალიქის მიხედვით კი, თუ ტანსაცმელი სიცივის, ან სიცხისგან დავდასაცავადაა მცირე ხნით ჩაცმა შეიძლება. წინააღმდეგ შემთხვევაში ერთი დღის გასვლის შემდეგ მლოცველი ჯარიმდება. 
მანდილოსნები ჰაჯს ჩვეულებრივ ტანსაცმელში ჩაცმულნი ასრულებენ. ისინი მხოლოდ სახეებს არ იფარავენ.  
2-მთელ სხეულზე, ან სხეულის რომელიმე ორგანოზე სუნამოს, ან ნელსაცხებელის წასმა. თუ სუნი მთელი დღის. ან ღამის განმავლობაში იგრძნობა ჯარიმის სახით ცხვრის, ან თხის შეწირვაა საჭირო. წინააღმდეგ შემთხვევაში სუნის სიძლიერისდა მიხედვით მოწყალების გაღება საკმარისია. 
ჰანეფის გარდა სხვა მიმდინარეობების მიხედვით სუნამოს წასმის შემთხვევაში დრო და რაოდენობა მხედველობაში არ მიიღება. მისი გამოყენება საკმარისია. 
 
3-სხეულზე, თმაზე, წვერზე და მსგავს ადგილებზე სილამაზის გულისთვის რაიმეს წასმა, ეს იქნება ჯელე, ბრილიონი, ინა თუ სხვა. სამკურნალო მიზნით უსუნო მალამოს, ან სხვა წამლის წასმა ჯარიმას არ ითვალისწინებს. 
4-თმის, ან წვერის მინიმუმ ერთი მეოთხედის, ან სხვა ორგანოს მთლიანად გაპარსვა. 
5-მთლიანი ფრჩხილების, ან ერთი ხელის, ან ფეხის ყველა ფრჩხილის მოჭრა. თუ მომლოცველი სხვადასხვა დროსა და ადგილას ფრჩხილებს მთლიანად მოიჭრის თითოეულ შემთხვევაში ცალკე ჯარიმას გადაიხდის. ხოლო თუ ფრჩხილების რაღაც ნაწილს მოიჭრის, თითოეული ფრჩხილისთვის თითო მოწყალება უნდა გასცეს. თუ მორწმუნეს ფრჩხილი თავისით მოძვრება ჯარიმის გადახდა სავალდებულო არ არის. 
4-დანაშაული, რომელიც ფითრის მოწყალების რაოდენობის მოწყალების გაცემას საჭიროებს. 
1-იჰრამში მყოფის მიერ სხეულის ერთ ორგანოზე ნაკლებ ადგილზე სუნამოს წასმა. 
2-თმის, ან წვერის ერთ მეოთხედზე ნაკლების მოპარსვა. 
3-ერთი დღეზე, ან ღამეზე ნაკლები დროით ტანსაცმლის ჩაცმა, ან თავზე დახურვა.
4-ხუთზე ნაკლები ფრჩხილის მოჭრა. 
5-ყუდუმის, ან გამოსამშვიდობებელი თავაფის, ან ნებიმიერი ნაფილე ტავაფის განბანვის გარეშე შესრულება. ყუდუმის ტავაფს ვინც ჯუნუბი შეასრულებს მამალი ცხვარი უნდა შეწიროს. იგივე ეხება მომლოცველს, რომელიც ზიარეთის ტავაფს აბდესთის გარეშე შეასრულებს. 
6-გამოსამშვიდობებელი ტავაფის, ან სე’ის შესრულებისას რომელიმე წრის გამოტოვება. იგივე ეხება სატანის ჩაქოლვის რიტუალის შესრულებისას მომლოცველი ნაკლებ ქვას თუ გამოიყენებს. 
7-იჰრამის ქვეშ მყოფის მიერ სხვაზე თმის შეკრეჭა.
 
5-დანაშაული, რომელიც სამაგიეროს გადახდას ითვალისწინებს
 
აღნიშნული დანაშაული ორ კატეგორიასთანაა დაკავშირებული:
 
ა- ხმელეთზე მცხოვრები ნადირი.
ჰანეფის მიხედვით თუ მომლოცველი ხმელეთზე არსებულ ნადირს მოინადირებს მისი საფასური უნდა გადაიხადოს.  გადახდილი თანხა ფითრის რაოდენობის მიხედვით დაიყოფა და ღარიბებს გაუნაწილდება. გადაუხდელობის შემთხვევაში თანხა რამდენ ფითრასაც შეადგენს მომლოცველმა იმდენი დღე უნდა იმარხულოს. ხოლო თუ აღნიშნული თანხა მსხვერპლის შესასყიდად საკმარისია მსხვერპლი უნდა შეწიროს. თუ  თანხა მსხვერპლის საფასურზე მეტია მონარჩენი ფულის მოწყალებად გაცემა აუცილებელი არ არის. 
 
ბ- ჰარემის ტერიტორის ცხოველები და მცენარეული საფარი. 
 
მექას ჰარემის ტერიტორიაზე თავისით ამოსული მცენარეების მოჭრა სამაგიეროს გადახდას ითვალისწინებს. ამ შემთხვევაში სოკო და მსგავსი გამონაკლისია. ჰარემის ტერიტორიაზე არსებული ცხოველების, ან მცენარეებისადმი ზიანის მიყენების შემთხვევაში სამაგიეროს გადახდა აუცილებელია. მნიშვნელობა არ აქვს მომლოცველმა ეს განზრახ ჰქმნა თუ უნებლიედ. ან დავიწყების გამო. 
ყურანში ნაბრძანებია, რომ: 
 
ჰეი თქვენ, რომელთაც ირწმუნეთ! არ მოჰკლათ ნადირი, როცა თქვენ ხართ იჰრამში შემოსილი. და რომელი თქვენგანიც მოკლავს მას განზრახ, სამაგიეროა შინაური ცხოველით, მისი შესაბამისი, რაც მოჰკლა. თქვენგან ორმა მართალმა კაცმა განსაჯოს ეს საქმე და შერჩეული საქონელი გაიგზავნოს ქააბასთან; ან გამოსასყიდია უპოვრების დაპურებით; ან ამის სანაცვლოდ იმარხულოს, რათა იგემოს საკუთარი საქციელის სიმძიმე. ალლაჰმა შეუნდო, რაც მოხდა ადრე, ხოლო ვინც დაუბრუნდება, ალლაჰი შურს იძიებს მასზე. და ალლაჰი ძლევამოსილია, შურისმგებელია!” სურა მაიდე 5/95. ”
 
ჰარემის ტერიტორიაზე არსებული ცხოველების და მცენარეთა საფარის დაცვა ისლამის ჰუმანურობის დამამტკიცებელი მაგალითებიდან ერთ-ერთია. 
 
ფარზი ჰაჯის შესრულებისათვის იჰრამში შესული მომლოცველისათვის აკრძალულები უმრეს შემსრულებლისთვისაც საერთოა.  ადამიანის ხელით დარგული ხეების მოჭრის უფლება მესაკუთრეებს, ან მათ მიერ დავალებულ მუშებს აქვთ. 
 
6-იჰრამის აკრძალულების საპატიო მიზეზით გაუთვალისწინებლობა.
იჰრამის ქვეშ მყოფი მომლოცველი თუ საპატიო მიზეზით წვერს გაიპარსავს,  სუნამოს დაისხამს, ან ტანსაცმელს ჩაიცვამს ჯარიმის სახით ქვემოთ მოცემული ნებისმიერი ალტერნატივა შეუძლია აირჩიოს. 
ა- ჰარემის ტერიტორიაზე  ცხვრის, ან თხის მსხვრპლად შეწირვა,. ბ- ექვს ღარიბზე ფიტრის მოწყალების რაოდენობის მოწყალების გაცემა. 3- სამი დღით მარხულობა. აიათში ნაბრძანებია: 
აღასრულეთ ჰაჯი და უმრა ალლაჰისთვის. თუ რამე გაბრკოლებთ, მაშინ შესაწირი პირუტყვი გაგზავნეთ, რაც გეადვილებათ. და არ გადაიპარსოთ თავი, სანამ შესაწირი თავის ადგილას არ ჩავა. თუ რომელიმე თქვენგანი ავადაა, ან რაიმე სენმა თავი გადააპარსვინა, გამოსასყიდია მარხვა, მოწყალების გაღება ან შესაწირი. მაგრამ როცა უსაფრთხოდ ხართ, მაშინ ვინც აღასრულებს უმრას ჰაჯთან ერთად, მან შეწიროს პირუტყვი, რაც ეადვილება; თუ ეს არ მოეპოვება, იმარხულოს სამი დღე ჰაჯობის დროს და შვიდი, როცა დაბრუნდება. ეს არის სრული ათი. ეს იმათთვის, ვისი ოჯახიც მესჯიდი ჰარამთან სიახლოვეს არ სახლობს. და გეშინოდეთ ალლაჰის, იცოდეთ, რომ ალლაჰის სასჯელი მკაცრია.” სურა ბაყარა 2/196“
 
ჰანეფის მიხედვით ზემოთ ჩამოთვლილი შეღავათებით სარგებლობის და ალტერნატიული ჯარიმის არჩევის უფლება მხოლოდ ავადმყოფობის, ავარიის,, მზის დაკვვრის და მსგავსი მიზეზის მქონეთ აქვთ. სხვა ტიპის მიზეზების შემთხვევაში, როგორიცაა შეცდომა, დავიწყება, მუქარის ქვეშ ყოფნა და სხვა მომლოცველი ვალდებულია გადაცდომის შემთხვევაში მსხვერპლი შესწიროს.  სხვა მიმდინარეობების მიხედვით ამ უკანასკნელი ტიპის მიზეზების დროსაც მომლოცველს ჯარიმის სახის არჩევანის უფლება გააჩნია. 
ბ- ჰაჯის და უმრეს შესრულების დროს დაკისრებული ჯარიმის გადახდის დრო და ადგილი.
 
ჰაჯის და უმრეს შესრულების დროს დაკისრებული ჯარიმის შესასრულებლად კონკრეტული დრო არ არის მითითებული. მომლოცველს უფლება აქვს სიცოცხლის ბოლომდე, ნებისმიერ დროს შეასრულოს. თუმცა მსგავსი ჯარიმის მალე შესრულება უფრო მიზანშეწონილია. თუ მომლოცველი დაკისრებულ ჯარიმას სიცოცხლეში ვერ შეასრულებს და გარდაცვალებისას ანდერძსაც არ დატოვებს ცოდვილი გახდება. თუ მემკვიდრეები ანდერძის გარეშე დაკისრებულ ჯარიმას შეასრულებენ მიცვალებულს ვალდებულება მოეხსნება. 
ჰაჯის და უმრეს შესრულებისას რაიმე გადაცდომის შემთხვევაში დაკისრებულ ჯარიმის სახით შეწირულ მსხვერპლს  ”ჰედი” ეწოდება და ის ჰარემის ტერიტორიაზე უნდა იქნას შეწირული. სხვა დანარჩენი ჯარიმის სახეები, მაგ. მარხვა, მოწყალება, ან ნანადირევის საფასური მომლოცველს შეუძლია ნებისმიერ ადგილზე შეასრულოს. 
 
XV- ჰაჯის გაგრძელების შეუძლებლობა და ჰაჯის გამოტოვება.
ა- ჰაჯის გაგრძელების შეუძლებლობა.
ვთქვათ, ჰაჯის, ან უმრეს შესრულების მიზნით იჰრამში შესული მომლოცველი, რაიმე მიზეზის გამო ვეღარ აგრძელებს ჰაჯის ღვთისმსახურებას, ასეთ მდგომარეობას ”იჰსარი” ეწოდება. ჰანეფის მიხედვით ამის მიზეზი შეიძლება იყოს მტრის წინააღმდეგობა, ომის გამო გზების გადაკეტვა, ავადმყოფობა, მანდილოსნისთვის საიმედო და შესაფერისი თანამგზავრის სიკვდილი და ა.შ. შაფი’ის მიხედვი კი ”იჰსარის” მიზეზად მხოლოდ მტრის წინააღმდეგობა ითვლება. 
ჰაჯის და უმრეს შესრულების მიზნით იჰრამში შესული მომლოცველი იჰრამიდან მხოლოდ ღვთისმსახურების შესრულების შემდეგ გავა.  აღნიშნული მიზეზების გამო თუ მომლოცველი ვეღარ აგრძელებს დაგეგმილ ღვთისმსახურებას მსხვერპლი უნდა შეწიროს. თუ მისი განზრახვა უმრეს, ან იფრადის ჰაჯის შესრულება იყო მომლოცველი მხოლოდ ერთ მსხვერპლს წირავს, ხოლო თუ ყირან ჰაჯს ასრულებდა მომლოცველი ვალდებულია ორი მსხვერპლი შეწიროს. აღნიშნული მსხვერპლი იჰრამის ტერიტორიაზე უნდა იქნას შეწირული. მსხვერპლის შეწირვისთანავე მომლოცველი იჰრამიდან გასულად ითვლება. 
შაფი’ის მიხედვით მსხვერპლი იმ ადგილას უნდა იქნას შეწირული, სადაც მომლოცველი წინააღმდეგობას წააწყდა და სანამ წვერს არ გაიპარსავს იჰრამიდან გასულად არ ითვლება. 
ზემოთ ჩამოთვლილი მიზეზების გამო შეწყვეტილი ჰაჯი მომლოცველმა მოგვიანებით უნდა აანაზღაუროს. ჰაჯისთვის იჰრამში შესული მომლოცველი შეწყვეტის შემთხვევაში მხოლოდ ერთ ჰაჯს და ერთ უმრეს აანაზღაურებს. შეწყვეტილი ყირანი ჰაჯის შემთხვევაში მომლოცველი ერთ ჰაჯს და ორ უმრეს აანაზღაურებს. 
ბ - ჰაჯის გამოტოვება.
ჰაჯის შესრულების მიზნით იჰრამში შესული მომლოცველი თუ არაფატზე ყოფნისათვის განკუთვნილ დროის მონაკვეთში იქ არ აღმოჩნდება, ასეთ მდგომარეობას ჰაჯის გამოტოვება ჰქვია. რაიმე მიზეზით ან უმიზეზოდ ბაირამის წინა დღეს შუადღიდან ბაირამის ღამის გამთენიამდე დროის მონაკვეთში თუ მომლოცველი არაფატზე ერთი წამითაც არ იმყოფება იმ წლის ჰაჯი გამოტოვებულად ეთვლება. ასეთ მდგომარეობაში ჩავარდნილი მომლოცველი, თუ იფრადის ჰაჯს ასრულებდა უმრეს შეასრულებს, იჰრამიდან გავა და შემდეგ წლებში გაცდენილ ჰაჯს აანაზღაურებს. 
თუ მომლოცველი თემეთთუ ჰაჯს ასრულებდა, ე.ი უმრე შესრულებული უნდა ჰქონდეს და იჰრამიდან გამოსული უნდა იყოს. ამის შემდეგ თუ ჰაჯის მიზნით ხელახლა იჰრამშია შესული და არაფატზე განკუთვნილ დროში ვერ მივიდა ჰაჯი უქმდება და შესაბამისად არც მადლიერების მსხვერპლი უნდა შესწიროს. ამ მდგომარეობაში მომლოცველი ერთ უმრეს კიდე შეასრულებს და იჰრამიდან გავა. ხოლო შემდეგ წლებში გაცდენილ ჰაჯს აანაზღავრებს. თუ მომლოცველი ყირან ჰაჯს ასრულებდა და არაფატზე თავის დროზე ვერ მივიდა იგივენაირად მოიქცევა როგორც წინა შემთხვევაში. მომლოცველი ვალდებულია შემდეგ წლებში ჰაჯი აანაზღავროს. 
ჰანეფის მიხედვით ზემოთ განხილულ სიტუაციებში მომლოცველს მსხვერპლის შეწირვა არ ევალება რადგან დამატებითი უმრე მსხვერპლის მაგივრად ითვლება. დანარჩენი მიმდინარეობების მიხედვით გაცდენილი ჰაჯის აანაზღავრებისას მსხვერპლის შეწირვა ვაჯიბია. 
 
XVI – ჰაჯის შესრულება
ა - იჰრამში შესვლა. 
ჰაჯის და უმრეს რიტუალი იჰრამში შესვლით იწყება მიყათად წოდებულ ადგილებში მომლოცველი სრულ ან მცირე განბანვას ასრულებს და თუ აკრძალული დრო არ არის ორ მუხლ ლოცვას აღასრულებს. შემდეგ შესაბამის განზრახვა და ლოცვა ვედრება სრულდება. მამაკაცები ჩვეულებრივ სამოსს გაიხდიან და ორი ნაჭერი მატერიით იმოსებიან. 
განზრახვის და თელბიეს შემდეგ იჰრამის აკრძალვები იწყება.
 
ბ - ჰაჯის შესრულებისას ტავაფის და სე’ის რიტუალი იმის მიხედვით უნდა შესრულდეს, რომელი სახის შესრულებასაც მომლოცველი აპირებს. 
 
გ - ნებისმიერი ჰაჯის შესრულებისას ზილჰიჯჯეს მერვე დღეს მომლოცველები მექადან მინაში ან არაფატზე მიდიან.
 
დ - არაფატზე დარჩენა. ბაირამის წინა დღეს მზის ამოსვლის შემდეგ მომლოცველები მინადან არაფატისკენ მიდიან.
 
ე - მუზდელიფეში ღამის გატარება. მუზდელიფე ადგიალია მინასა და არაფატს შორის. ბაირამის ღამეს მომლოცველები აქ საღამოს და ღამის ლოცვებს ღამის ლოცვის დროზე ერთ დროულად ასრულებენ. 
 
ვ - სატანის ჩაქოლვა. ბაირამის პირველ დღეს მომლოცველმა აქაბეს ჯემრეს შვიდი ქვა უნდა ესროლოს. ამის შემდეგ იფრად ჰაჯის შემსრულებლები წესისამებრ იჰრამიდან გამოდიან, ხოლო თემეთთუ და ყირანი ჰაჯის შემსრულებლები მადლიერებს მსხვერპლს სწირავენ და ისინიც წესისამებრ იჰრამიდან გამოდიან. 
ზ) იჰრამიდან გამოსასვლელად თმების შეკრეჭა უფრო მადლიანია. თმების ერთი მეოთხედით დაპატარავება საკმარისია. შაფი’ის მიხედვით საკმარისია მომლოცველმა ორი სამი თმის ღერი მოიჭრა. ამის შემდეგ მომლოცველები ჩვევლებრივ ტანსაცმელს იცვამენ და მეუღლესთან თანაცხოვრების გარდა იჰრამის ყველა აკრძალვა დამთავრებულია. 
თ) თუ შესაძლებელია, მორწმუნე იმავე დღეს ასრულებს პილიგრიმობის ტავაფს და ორ მუხლ ტვაფის ლოცვას ასრულებს. ზემზემის წყალს დალევს და ლოცვა ვედრებას აღავლენს. უკვე ამის შემდეგ იჰრამის ყველა აკრძალული უქმდება. 
ი) ამის შემდეგ მომლოცველები მინაში მიდიან. მომლოცველთა იმ ნაწილს, რომელსაც არ ეჩქარება შეუძლიათ სამი დღით მინაში დარჩენ. იქ მომლოცველები ბაირამის მეორე, მესამე და მეოთხე დღეს შესაბამისი წესის დაცვით სატანის ჩაქოლვის რიტუალს შეასრულებს. 
კ) გამოსამშვიდობებელი ტავაფი. ქვის სროლის რიტუალის შემდეგ მომლოცველები მექაში ბრუნდებიან. საზღვარგარეთიდან მოსულები გამოსამშვიდობებელს ტავაფს და ორ მუხლ ლოცვას ასრულებენ. 
 
 
 

  • 28/08/2017
  • 243

კომენტარები

განაახლეთ


სტატიები

REZO AZİZ MİKELADZE

ყურბანი ისლამში

REZO AZİZ MİKELADZE

ჯემა’ეთი და მეჩეთი

REZO AZİZ MİKELADZE

მარხვა

REZO AZİZ MİKELADZE

სამოთხეში კვოტის დეფიციტი!

REZO AZİZ MİKELADZE

ხელმძღვანელობა

REZO AZİZ MİKELADZE

ქება-დიდება მხოლოდ უზენაეს ალლაჰს ეკუთვნის.


ქადაგებისქააბადან პირდაპირი ჩართვამედინადან პირდაპირი ჩართვა

შუადღის ეზნამდე დარჩენილი დრო:

  • 00
  • :
  • 00
  • :
  • 00

ლოცვის დროს ბათუმში
ლოცვის დროს ბათუმში 21.10.2017
ცისკარი მზე ლანჩი დღის მეორე ნახევარში საღამო ღამ.ლოცვა
ორშაბათი 05:48 07:21 13:06 16:07 18:39 20:01
სამშაბათი 05:50 07:22 13:06 16:06 18:38 20:00
ოთხშაბათს 05:51 07:23 13:06 16:05 18:36 19:58
ხუთშაბათი 05:52 07:24 13:06 16:04 18:35 19:57
პარასკევი 05:53 07:25 13:05 16:03 18:33 19:55
შაბათის 05:54 07:27 13:05 16:01 18:32 19:54
კვირა 05:55 07:28 13:05 16:00 18:30 19:52